Tak. Zasady tworzenia, organizacji, funkcjonowania, rozwiązywania, łączenia, podziału i przekształcania spółek handlowych określa Kodeks spółek handlowych, a spółkę cywilną reguluje Kodeks cywilny. Uzupełniają je Prawo przedsiębiorców, ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym i ustawa o rachunkowości. Wspólnicy i zarząd muszą znać przede wszystkim zasady reprezentacji, odpowiedzialności za długi oraz obowiązki rejestrowe i sprawozdawcze.
Jakie przepisy regulują prowadzenie spółek w Polsce?
Prawo gospodarcze reguluje prowadzenie spółek przede wszystkim przez Kodeks spółek handlowych. Zgodnie z jego art. 1 spółkami handlowymi są: spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, prosta spółka akcyjna i spółka akcyjna. W sprawach nieuregulowanych w Kodeksie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (art. 2 KSH).
Spółka cywilna nie jest spółką handlową. Jej zasady określa Kodeks cywilny (art. 860 i nast.), a przedsiębiorcami w zakresie wykonywanej działalności są jej wspólnicy (art. 4 ust. 2 Prawa przedsiębiorców). Akty, które tworzą ramy działalności firm, opisuje artykuł o kluczowych regulacjach prawa gospodarczego.
Na funkcjonowanie spółek wpływają też przepisy o rachunkowości, podatkach, ochronie danych osobowych, uczciwej konkurencji i ochronie konsumentów. Dlatego w praktyce prowadzenie spółki wymaga stosowania kilku ustaw jednocześnie.
Jakie są rodzaje spółek i czym się różnią?
Spółki różnią się przede wszystkim zakresem odpowiedzialności wspólników za długi, wymaganym kapitałem i sposobem zarządzania. Zestawienie poniżej obejmuje podstawowe cechy wynikające z przepisów.
| Forma | Odpowiedzialność za zobowiązania | Minimalny kapitał |
|---|---|---|
| Spółka cywilna (KC) | Wspólnicy solidarnie (art. 864 KC) | Brak wymogu |
| Spółka jawna | Każdy wspólnik bez ograniczenia, solidarnie, subsydiarnie wobec spółki (art. 22 § 2 i art. 31 KSH) | Brak wymogu |
| Spółka partnerska | Partner nie odpowiada za błędy zawodowe pozostałych partnerów (art. 95 § 1 KSH) | Brak wymogu |
| Spółka komandytowa | Komplementariusz bez ograniczenia, komandytariusz w sposób ograniczony (art. 102 KSH) | Brak wymogu |
| Spółka komandytowo-akcyjna | Co najmniej jeden komplementariusz bez ograniczenia, akcjonariusze nie odpowiadają (art. 125 KSH) | 50 000 zł (art. 126 § 2 KSH) |
| Spółka z o.o. | Spółka całym majątkiem; członkowie zarządu przy bezskutecznej egzekucji (art. 299 KSH) | 5000 zł (art. 154 § 1 KSH) |
| Prosta spółka akcyjna | Spółka całym majątkiem | Kapitał akcyjny 1 zł (art. 3003 § 1 KSH) |
| Spółka akcyjna | Spółka całym majątkiem | 100 000 zł (art. 308 § 1 KSH) |
Wybór formy wpływa nie tylko na ryzyko wspólników, ale też na koszty założenia, sposób podejmowania decyzji i obowiązki księgowe. Umowę spółki z o.o. zawiera się w formie aktu notarialnego (art. 157 § 2 KSH) albo przy wykorzystaniu wzorca w systemie teleinformatycznym (art. 1571 KSH).
Jak wygląda rejestracja spółki?
Spółki handlowe wpisuje się do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a wnioski składa się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (art. 19 ust. 2 ustawy o KRS). Działalność można podjąć po wpisie do rejestru, przy czym spółka kapitałowa w organizacji może działać jeszcze przed wpisem (art. 17 ust. 1 i 3 Prawa przedsiębiorców).
Proces rejestracji wymaga złożenia odpowiednich dokumentów, w tym umowy spółki, która określa podstawowe zasady jej funkcjonowania. Wspólnicy spółki cywilnej nie rejestrują jej w KRS, lecz każdy z nich ma wpis w CEIDG.
- Zmiany danych w KRS: wniosek o wpis składa się co do zasady w terminie 7 dni od zdarzenia (art. 22 ustawy o KRS).
- Beneficjenci rzeczywiści: informacje zgłasza się do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych w terminie 14 dni od wpisu spółki do KRS (art. 60 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu).
Terminy rejestrowe i najczęstsze zaniedbania formalne omawia wpis o najczęstszych problemach formalnych firm.
Jakie obowiązki ma spółka po rejestracji?
Po zarejestrowaniu spółki prawo gospodarcze nadal reguluje jej funkcjonowanie. Spółki prowadzące księgi rachunkowe mają stały cykl sprawozdawczy wynikający z ustawy o rachunkowości:
- sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego (art. 52 ust. 1),
- zatwierdzenie sprawozdania nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego (art. 53 ust. 1),
- złożenie sprawozdania i uchwały o zatwierdzeniu w rejestrze w terminie 15 dni od zatwierdzenia (art. 69 ust. 1).
Istotnym elementem jest również przestrzeganie zasad uczciwej konkurencji oraz ochrona danych osobowych, które mają znaczenie dla zaufania klientów i kontrahentów. Prawo gospodarcze określa także zasady zawierania umów i rozwiązania spółki.
Kto odpowiada za długi spółki?
Za długi spółki kapitałowej odpowiada przede wszystkim sama spółka. W spółce z o.o. członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że wykażą okoliczności przewidziane w art. 299 KSH, np. że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości.
Członek zarządu odpowiada też wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem sprzecznym z prawem lub umową spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 293 § 1 KSH). Nie narusza obowiązku staranności, jeżeli działa lojalnie wobec spółki w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego (art. 293 § 3 KSH).
W spółkach osobowych odpowiedzialność wspólników jest szersza. Wspólnik spółki jawnej odpowiada całym majątkiem, ale wierzyciel może prowadzić egzekucję z jego majątku dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 § 1 KSH). Spory wspólników i zarządu opisuje szerzej artykuł o najczęstszych konfliktach w prawie gospodarczym.
Jak kończy się działalność spółki?
Zakończenie działalności spółki kapitałowej wymaga przeprowadzenia likwidacji. W spółce z o.o. rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru (art. 272 KSH), a w okresie likwidacji spółka działa pod firmą z dodatkiem „w likwidacji” (art. 274 § 2 KSH).
Kodeks spółek handlowych przewiduje też łączenie, podział i przekształcenie spółek, czyli sposoby zmiany formy działalności bez jej zamykania. Każda z tych procedur wymaga uchwał, planów i wpisów w KRS, dlatego warto przygotować ją z wyprzedzeniem.
W sprawach dotyczących umowy spółki, odpowiedzialności zarządu czy sporów między wspólnikami pomocy w zakresie prawa gospodarczego udziela Kancelaria Adwokacka Adwokat Andrzej Milewski; dane kontaktowe kancelarii są dostępne na stronie.
Przeczytaj także: Jak prawo gospodarcze chroni interesy pracowników i pracodawców?
Najczęściej zadawane pytania
Czy spółkę cywilną rejestruje się w KRS?
Nie, spółka cywilna nie jest wpisywana do KRS, bo nie jest spółką handlową. Przedsiębiorcami są jej wspólnicy (art. 4 ust. 2 Prawa przedsiębiorców) i każdy z nich ma wpis w CEIDG. Umowa spółki cywilnej powinna być stwierdzona pismem (art. 860 § 2 Kodeksu cywilnego).
Jaki jest minimalny kapitał zakładowy spółki z o.o.?
Minimalny kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynosi 5000 zł, a wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 zł (art. 154 § 1 i 2 KSH). Dla porównania spółka akcyjna wymaga co najmniej 100 000 zł kapitału zakładowego, a prosta spółka akcyjna 1 zł kapitału akcyjnego. Wysokość kapitału nie ogranicza odpowiedzialności zarządu przewidzianej w art. 299 KSH.
Czy członek zarządu odpowiada za długi spółki z o.o.?
Członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki z o.o., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna (art. 299 § 1 KSH). Mogą uwolnić się od odpowiedzialności, wykazując m.in., że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Wniosek taki składa się w terminie 30 dni od wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego).
Ile jest czasu na zgłoszenie zmian w KRS?
Wniosek o wpis do KRS składa się co do zasady w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis (art. 22 ustawy o KRS). Wniosek składa się elektronicznie, przez system teleinformatyczny. Osobno trzeba pamiętać o aktualizacji danych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych w terminie 14 dni od zmiany.
Kiedy spółka może rozpocząć działalność?
Spółka może co do zasady rozpocząć działalność po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS (art. 17 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Wyjątkiem jest spółka kapitałowa w organizacji, która może podjąć działalność jeszcze przed wpisem (art. 17 ust. 3). Przepisy szczególne mogą dodatkowo wymagać koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej.
W jakim terminie zatwierdza się sprawozdanie finansowe spółki?
Roczne sprawozdanie finansowe zatwierdza się nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego (art. 53 ust. 1 ustawy o rachunkowości). Wcześniej, w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego, kierownik jednostki musi zapewnić jego sporządzenie. Po zatwierdzeniu dokumenty składa się w rejestrze w terminie 15 dni.
Czy wspólnik spółki jawnej odpowiada swoim majątkiem?
Tak, wspólnik spółki jawnej odpowiada za jej zobowiązania bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami i spółką (art. 22 § 2 KSH). Wierzyciel może jednak prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 § 1 KSH). Odpowiedzialność subsydiarna nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem do rejestru.