Przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej są dwie: wnioskodawca jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej i stał się niewypłacalny, czyli utracił zdolność do spłaty wymagalnych długów. Niewypłacalność domniemywa się, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące. Od 24 marca 2020 r. sąd nie bada przy ogłoszeniu upadłości winy dłużnika, tylko ocenia ją przy planie spłaty.
Upadłość konsumencka: kto może złożyć wniosek?
Upadłość konsumencka to postępowanie, które pozwala osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej uzyskać oddłużenie. Przepisy o niej stosuje się do osób, których upadłości nie można ogłosić według przepisów o przedsiębiorcach (art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego). Wniosek o ogłoszenie upadłości składa co do zasady sam dłużnik (art. 4912 ust. 3).
Wierzyciel może złożyć wniosek tylko wobec osoby, która była przedsiębiorcą albo faktycznie prowadziła działalność, i tylko w ciągu roku od wykreślenia z rejestru lub zaprzestania działalności (art. 8 i 9). Na czym polega postępowanie i jak kancelaria w nim pomaga, opisuje strona o upadłości konsumenckiej.
Pierwsza przesłanka: niewypłacalność
Upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10). Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Chodzi o utratę zdolności do spłaty, a nie o samo jednorazowe spóźnienie z ratą.
Ustawa ułatwia wykazanie tej przesłanki: domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do spłaty, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Domniemanie można obalić, wykazując, że dłużnik zachował zdolność do spłaty.
Nie ma znaczenia liczba wierzycieli. Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 4912 ust. 2). Nie ma też progu kwotowego zadłużenia.
Druga przesłanka: brak działalności gospodarczej
Z upadłości konsumenckiej nie skorzysta osoba, która w dniu złożenia wniosku prowadzi działalność gospodarczą. Przepisy ogólne Prawa upadłościowego obejmują przedsiębiorców, a także wspólników osobowych spółek handlowych odpowiadających za długi spółki całym majątkiem oraz wspólników spółki partnerskiej (art. 5 ust. 1 i 2).
Osoba, która zakończyła działalność i została wykreślona z rejestru, może złożyć wniosek jako konsument. We wniosku podaje NIP, jeżeli miała go w ciągu ostatnich 10 lat (art. 4912 ust. 4 pkt 1a), a długi z dawnej działalności również mogą zostać objęte postępowaniem.
Czego sąd nie wymaga przy ogłoszeniu upadłości?
Wiele osób sądzi, że trzeba wykazać brak winy albo wcześniejsze próby ugody z wierzycielami. Od 24 marca 2020 r. tak nie jest. Ustawa z 30 sierpnia 2019 r. uchyliła art. 4914, który pozwalał oddalić wniosek, gdy dłużnik umyślnie lub przez rażące niedbalstwo doprowadził do niewypłacalności (Dz.U. 2019 poz. 1802).
- Wina dłużnika: sąd ocenia ją dopiero przy planie spłaty. Przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie plan trwa od 36 do 84 miesięcy, a przy celowym doprowadzeniu do niewypłacalności sąd może odmówić umorzenia (art. 49114a i 49115 ust. 1a).
- Próby ugody: przepisy nie wymagają negocjacji z wierzycielami przed złożeniem wniosku, choć mogą one być rozsądnym pierwszym krokiem.
- Majątek na koszty: przy wniosku dłużnika sąd nie oddala go z braku majątku, a koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa (art. 4912 ust. 1 i art. 4917).
Znaczenie ma natomiast wcześniejsza upadłość. Jeżeli w ciągu 10 lat przed wnioskiem umorzono dłużnikowi zobowiązania w innym postępowaniu, sąd co do zasady odmówi ustalenia planu lub umorzenia długów (art. 49114a ust. 1 pkt 2). Sytuacje, w których sąd odmawia, zestawia wpis o tym, kiedy upadłość konsumencka jest możliwa i kiedy sąd może odmówić.
Wymagania proceduralne oraz formalności związane z upadłością konsumencką
Wniosek składa się do sądu upadłościowego przez portal Krajowego Rejestru Zadłużonych albo w formie papierowej na urzędowym formularzu (art. 4912 ust. 3). Opłata wynosi 30 zł (art. 76a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wniosek musi zawierać m.in.:
- dane dłużnika, w tym PESEL, oraz wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek i ich uprawdopodobnienie;
- aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną oraz listę zabezpieczeń, np. hipotek;
- spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty oraz spis wierzytelności spornych;
- informację o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy;
- informację o czynnościach z ostatnich 12 miesięcy dotyczących nieruchomości, akcji, udziałów oraz innych praw o wartości ponad 10 000 zł;
- oświadczenie o prawdziwości danych (art. 4912 ust. 4).
Precyzja ma znaczenie: braki trzeba uzupełnić w terminie wyznaczonym przez sąd, a nieprawdziwe lub niezupełne dane mogą prowadzić do umorzenia postępowania (art. 49110 ust. 2a). Kolejne kroki opisuje wpis o tym, jak ogłosić upadłość konsumencką krok po kroku.
Przesłanki i wymogi w jednej tabeli
| Element | Czy jest wymagany? | Przepis Prawa upadłościowego |
|---|---|---|
| Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej | tak | art. 4911 ust. 1, art. 5 |
| Niewypłacalność | tak; domniemanie przy opóźnieniu ponad 3 miesiące | art. 10, art. 11 ust. 1 i 1a |
| Co najmniej dwóch wierzycieli | nie, wystarczy jeden | art. 4912 ust. 2 |
| Majątek na pokrycie kosztów | nie, przy wniosku dłużnika koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa | art. 4912 ust. 1, art. 4917 |
| Brak winy dłużnika | nie przy ogłoszeniu; wina wpływa na plan spłaty i umorzenie | art. 49114a, art. 49115 ust. 1a |
| Wcześniejsze próby ugody | nie | brak takiego wymogu w ustawie |
| Kompletny wniosek i opłata 30 zł | tak | art. 4912 ust. 3-4; art. 76a UoKSC |
Korzyści i ograniczenia wynikające z ogłoszenia upadłości konsumenckiej
Celem upadłości konsumenckiej jest oddłużenie: po wykonaniu planu spłaty sąd umarza pozostałe długi sprzed ogłoszenia upadłości, a gdy dłużnik jest trwale niezdolny do spłat, umarza je bez planu (art. 49116 i 49121). Nie dotyczy to m.in. alimentów i grzywien.
Z dniem ogłoszenia upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk, a upadły traci prawo rozporządzania nią (art. 61 i 75). Syndyk sprzedaje majątek, a uzyskane środki dzieli między wierzycieli.
Ogłoszenie upadłości nie oznacza więc automatycznego umorzenia wszystkich długów. Wiele zależy od wyniku likwidacji, możliwości zarobkowych upadłego i jego zachowania w toku postępowania. Szerzej opisuje to wpis o konsekwencjach ogłoszenia upadłości konsumenckiej.
Przed decyzją warto przeanalizować swoją sytuację i dokumenty. Spotkanie można odbyć w siedzibie kancelarii w Białymstoku albo w filii przy ul. Wojska Polskiego 5 lok. 3, gdzie przyjmuje adwokat w Grajewie. Termin ustalisz przez stronę kontaktową.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy uznaje się, że jestem niewypłacalny?
Jesteś niewypłacalny, jeżeli utraciłeś zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego). Ustawa domniemywa niewypłacalność, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Chodzi o utratę zdolności do spłaty, a nie o pojedyncze spóźnienie z ratą.
Czy muszę udowodnić, że nie zawiniłem zadłużenia?
Nie, od 24 marca 2020 r. sąd nie bada winy przy ogłoszeniu upadłości, bo uchylono art. 4914 Prawa upadłościowego. Przyczyny zadłużenia ocenia przy planie spłaty: przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie plan trwa od 36 do 84 miesięcy. Przy celowym doprowadzeniu do niewypłacalności sąd może odmówić umorzenia długów.
Czy muszę najpierw próbować dogadać się z wierzycielami?
Nie, Prawo upadłościowe nie wymaga negocjacji z wierzycielami przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką. Rozmowy mogą jednak pomóc, jeśli dochody pozwalają na ugodę lub restrukturyzację. Sąd może też skierować dłużnika do postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, chyba że ten we wniosku nie wyraził na to zgody (art. 49125 ust. 2).
Czy osoba prowadząca jednoosobową firmę może ogłosić upadłość konsumencką?
Nie, dopóki prowadzi działalność, bo przepisy o upadłości konsumenckiej dotyczą osób, wobec których nie stosuje się przepisów o upadłości przedsiębiorców (art. 4911 i art. 5 Prawa upadłościowego). Po zakończeniu działalności i wykreśleniu z rejestru można złożyć wniosek jako konsument. Długi z dawnej działalności również mogą być objęte postępowaniem.
Ile kosztuje złożenie wniosku o upadłość konsumencką?
Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł (art. 76a w zw. z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Gdy majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa (art. 4917 Prawa upadłościowego). Koszty te uwzględnia się potem w planie spłaty w granicach możliwości upadłego.
Czy mogę ogłosić upadłość, jeśli mam tylko jednego wierzyciela?
Tak, postępowanie w sprawie upadłości konsumenckiej prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 4912 ust. 2 Prawa upadłościowego). Warunkiem pozostaje niewypłacalność. Ustawa nie przewiduje też minimalnej kwoty zadłużenia.
Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką?
Wniosek można złożyć przez portal Krajowego Rejestru Zadłużonych albo w formie papierowej na urzędowym formularzu (art. 4912 ust. 3 Prawa upadłościowego). Musi zawierać m.in. wykaz majątku, spis wierzycieli, informacje o dochodach z 6 miesięcy i o czynnościach majątkowych z 12 miesięcy. Sąd powinien wydać postanowienie w ciągu dwóch miesięcy od złożenia wniosku (art. 27 ust. 3).