Adwokat może prowadzić sprawy z niemal każdej dziedziny prawa: udziela porad, sporządza opinie i pisma oraz występuje przed sądami i urzędami. Notariusz jest potrzebny tam, gdzie przepisy wymagają formy aktu notarialnego, na przykład przy przeniesieniu własności nieruchomości. Przed Sądem Najwyższym, w skardze kasacyjnej do NSA czy w kasacji karnej obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.
Jakie sprawy może prowadzić adwokat?
Zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami (art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze). Pomoc prawna przysługuje osobom fizycznym, przedsiębiorcom i innym jednostkom organizacyjnym (art. 4 ust. 2).
Ustawa nie dzieli adwokatów według dziedzin. Adwokat może więc prowadzić sprawy cywilne i rodzinne, karne i o wykroczenia, administracyjne, gospodarcze, spadkowe czy z zakresu prawa pracy. Może też poświadczać odpisy dokumentów za zgodność z oryginałem w zakresie określonym przepisami (art. 4 ust. 1b).
W praktyce kancelarie skupiają się na wybranych obszarach. Jakimi sprawami zajmują się najczęściej, opisujemy we wpisie jakie są najczęstsze sprawy, z którymi pomaga kancelaria adwokacka. Tu skupiamy się na granicach: co może adwokat, a do czego potrzebny jest inny zawód.
Jakie role są zastrzeżone dla adwokatów i radców prawnych?
Niektóre role w postępowaniu mogą pełnić wyłącznie adwokaci i radcowie prawni. Najważniejsze z nich:
- Obrońca w sprawie karnej. Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych (art. 82 Kodeksu postępowania karnego).
- Pełnomocnik pokrzywdzonego. W postępowaniu karnym pełnomocnikiem strony innej niż oskarżony może być adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej (art. 88 § 1 KPK).
- Pełnomocnik w sprawie cywilnej. Zawodowym pełnomocnikiem jest adwokat lub radca prawny, a obok nich m.in. małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony czy współuczestnik sporu (art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
W postępowaniu administracyjnym przed urzędem pełnomocnikiem może być każda osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), więc adwokat nie jest tam wymagany, choć może reprezentować stronę. Szerzej o reprezentacji przed sądem piszemy we wpisie kiedy adwokat może reprezentować cię w sądzie.
Gdzie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski?
Przymus adwokacko-radcowski oznacza, że określoną czynność może wykonać tylko adwokat lub radca prawny. Dotyczy głównie najwyższych instancji i nadzwyczajnych środków zaskarżenia:
- postępowanie przed Sądem Najwyższym w sprawach cywilnych, w tym czynności związane z nim podejmowane przed sądem niższej instancji (art. 871 § 1 KPC);
- sprawy własności intelektualnej, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 20 000 zł; tu zastępować może też rzecznik patentowy (art. 872 § 1 i 2 KPC);
- skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), którą w sprawach podatkowych może sporządzić także doradca podatkowy, a w sprawach własności przemysłowej rzecznik patentowy (art. 175 § 3);
- w sprawach karnych: apelacja od wyroku sądu okręgowego, kasacja, wniosek o wznowienie postępowania i akt oskarżenia wnoszony przez pokrzywdzonego zamiast prokuratora (art. 446 § 1, art. 526 § 2, art. 545 § 2 i art. 55 § 2 KPK);
- skarga konstytucyjna do Trybunału Konstytucyjnego (art. 44 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym).
Od przymusu są wyjątki, na przykład gdy stroną jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych (art. 871 § 2 KPC). W większości spraw przed sądem rejonowym i okręgowym możesz działać sam; kiedy to rozsądne, opisujemy we wpisie czy adwokat jest zawsze konieczny w sprawach sądowych.
Kiedy potrzebny jest notariusz?
Notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub chcą nadać formę notarialną (art. 1 § 1 ustawy Prawo o notariacie). Sporządza m.in. akty notarialne, akty poświadczenia dziedziczenia, poświadczenia i protokoły (art. 79).
Najczęstszy przykład to nieruchomości: umowę zobowiązującą do przeniesienia własności nieruchomości i umowę przenoszącą własność zawiera się w formie aktu notarialnego (art. 158 Kodeksu cywilnego). Adwokat takiej umowy nie zastąpi, ale może wcześniej przeanalizować jej projekt, umowę przedwstępną czy warunki zadatku.
Ważna różnica dotyczy roli. Notariusz czuwa nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów wszystkich stron czynności (art. 80 § 2 Prawa o notariacie), a adwokat reprezentuje interes swojego klienta. W sprawach spadkowych nabycie spadku stwierdza sąd albo potwierdza notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 1 KC); gdy spadkobiercy się spierają, sprawa trafia do sądu i tam pomoc adwokata bywa potrzebna.
W jakich sprawach pomoże inny zawód prawniczy?
Oprócz adwokatów i notariuszy przepisy przewidują inne zawody o określonych uprawnieniach:
- radca prawny ma w sądzie uprawnienia zbliżone do adwokata: może być pełnomocnikiem (art. 87 § 1 KPC) i obrońcą (art. 82 KPK), ale jest odrębnym zawodem z własnym samorządem;
- rzecznik patentowy może być pełnomocnikiem w sprawach własności intelektualnej (art. 87 § 1 KPC);
- doradca restrukturyzacyjny może być pełnomocnikiem w sprawach restrukturyzacji i upadłości (art. 87 § 1 KPC);
- doradca podatkowy może sporządzić skargę kasacyjną w określonych sprawach podatkowych (art. 175 § 3 PPSA).
Kto w jakiej sprawie: zestawienie
| Sprawa lub czynność | Kto może ją wykonać | Przepis |
|---|---|---|
| Obrona w sprawie karnej | Adwokat lub radca prawny | art. 82 KPK |
| Pełnomocnik w sprawie cywilnej przed sądem rejonowym lub okręgowym | Adwokat, radca prawny, a także m.in. osoby bliskie strony | art. 87 § 1 KPC |
| Skarga kasacyjna i postępowanie przed Sądem Najwyższym (sprawy cywilne) | Adwokat lub radca prawny (w sprawach IP także rzecznik patentowy) | art. 871 KPC |
| Skarga kasacyjna do NSA | Adwokat lub radca prawny; w części spraw doradca podatkowy lub rzecznik patentowy | art. 175 PPSA |
| Kasacja i wznowienie w sprawie karnej | Adwokat lub radca prawny (jeśli nie wnosi prokurator) | art. 526 § 2, art. 545 § 2 KPK |
| Umowa sprzedaży nieruchomości | Notariusz (akt notarialny); adwokat może przygotować i ocenić warunki | art. 158 KC, art. 79 Prawa o notariacie |
| Potwierdzenie dziedziczenia bez sporu | Notariusz (akt poświadczenia dziedziczenia) albo sąd | art. 79 pkt 1a Prawa o notariacie |
| Pełnomocnik przed urzędem (KPA) | Każda osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, w tym adwokat | art. 33 § 1 KPA |
Jeżeli nie wiesz, do kogo zwrócić się w swojej sprawie, możesz zacząć od konsultacji. Zakres spraw, którymi zajmuje się Kancelaria Adwokacka Adwokat Andrzej Milewski, opisujemy na stronie o kancelarii.
Przeczytaj także: Jakie są koszty związane z usługami adwokata w Polsce?
Najczęściej zadawane pytania
Czy adwokat może sporządzić umowę sprzedaży mieszkania zamiast notariusza?
Nie, umowę przenoszącą własność nieruchomości, w tym lokalu, zawiera się w formie aktu notarialnego (art. 158 Kodeksu cywilnego), który sporządza notariusz. Adwokat może natomiast przygotować i ocenić umowę przedwstępną, warunki zadatku i projekt aktu przed wizytą w kancelarii notarialnej.
Czy przed Sądem Najwyższym mogę działać bez adwokata?
W sprawach cywilnych co do zasady nie, bo w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych (art. 87¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Wyjątki dotyczą m.in. wniosku o zwolnienie od kosztów i o ustanowienie adwokata oraz sytuacji, gdy stroną jest sędzia, prokurator czy notariusz.
Czy skargę kasacyjną do NSA może napisać doradca podatkowy?
Tak, ale tylko w określonych sprawach podatkowych, bo co do zasady skargę kasacyjną sporządza adwokat lub radca prawny (art. 175 § 1 i § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W sprawach własności przemysłowej może ją sporządzić także rzecznik patentowy.
Czy obrońcą w sprawie karnej może być ktoś z rodziny?
Nie, obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych (art. 82 Kodeksu postępowania karnego). Członek rodziny może natomiast ustanowić obrońcę dla osoby pozbawionej wolności do czasu, aż zrobi to ona sama (art. 83 § 1 KPK).
Czym różni się adwokat od radcy prawnego?
Adwokat i radca prawny to odrębne zawody z osobnymi samorządami, ale w sądzie mają zbliżone uprawnienia: obaj mogą być pełnomocnikami w sprawach cywilnych (art. 87 § 1 KPC) i obrońcami w sprawach karnych (art. 82 KPK). Status adwokata sprawdzisz w Krajowym Rejestrze Adwokatów, a radca prawny jest wpisany na listę radców prawnych prowadzoną przez okręgową izbę radców prawnych.
Kto potwierdzi nabycie spadku: notariusz czy sąd?
Nabycie spadku stwierdza sąd na wniosek osoby mającej w tym interes albo potwierdza notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego). Gdy spadkobiercy się spierają, właściwą drogą jest postępowanie sądowe, w którym strony może reprezentować adwokat.
Czy w urzędzie potrzebuję adwokata?
Nie musisz, bo w postępowaniu administracyjnym pełnomocnikiem może być każda osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Adwokat może jednak reprezentować Cię przed urzędem, a potem przed sądem administracyjnym.