Upadłość konsumencka jest możliwa, gdy osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej stała się niewypłacalna, nawet wobec jednego wierzyciela i bez majątku. Sąd nie ocenia już winy przy ogłoszeniu upadłości. Może jednak oddalić wniosek przy braku niewypłacalności, umorzyć postępowanie przy braku współpracy albo odmówić umorzenia długów, gdy dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności.
Kiedy upadłość konsumencka jest możliwa?
Przepisy o upadłości konsumenckiej stosuje się do osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić według przepisów o przedsiębiorcach (art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego). Dotyczy to więc osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej, także tych, które prowadziły ją wcześniej i zakończyły.
Podstawą jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 10 i 11 ust. 1). Ustawa przyjmuje domniemanie, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 4912 ust. 2).
Wniosek składa co do zasady sam dłużnik. Wierzyciel może złożyć wniosek tylko wobec byłego przedsiębiorcy, w ciągu roku od wykreślenia go z rejestru albo zaprzestania faktycznej działalności (art. 8 i 9 w zw. z art. 4912 ust. 3). Szczegółowo przesłanki opisuje wpis o tym, jakie są przesłanki do ogłoszenia upadłości konsumenckiej.
Upadłość może być rozwiązaniem, gdy długi przekraczają realne możliwości spłaty, a negocjacje z wierzycielami lub restrukturyzacja nie przynoszą efektu. Inne drogi zestawia wpis o alternatywach dla upadłości konsumenckiej.
Czy brak majątku przeszkadza w ogłoszeniu upadłości?
Nie. Przy wniosku dłużnika sąd nie oddala go z powodu braku majątku na pokrycie kosztów, bo przepis art. 13 stosuje się w upadłości konsumenckiej tylko wtedy, gdy wniosek złożył wyłącznie wierzyciel (art. 4912 ust. 1). Jeżeli majątek nie wystarcza na koszty postępowania, pokrywa je tymczasowo Skarb Państwa (art. 4917).
Opłata od wniosku wynosi 30 zł (art. 76a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Koszty pokryte przez Skarb Państwa uwzględnia się potem w planie spłaty, o ile pozwalają na to możliwości zarobkowe upadłego (art. 49115 ust. 2).
Kiedy sąd oddala lub zwraca wniosek o upadłość konsumencką?
Od 24 marca 2020 r. nie obowiązuje przepis, który pozwalał oddalić wniosek z powodu zawinionego doprowadzenia do niewypłacalności (uchylony art. 4914). Sąd może jednak nie ogłosić upadłości w kilku sytuacjach:
- gdy wnioskodawca nie jest niewypłacalny, np. spłaca zobowiązania na bieżąco, a opóźnienia są krótkie i przejściowe;
- gdy wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, bo wtedy nie stosuje się przepisów o upadłości konsumenckiej, tylko przepisy o upadłości przedsiębiorców;
- gdy wniosek ma braki formalne i nie zostanie poprawiony w terminie tygodnia od wezwania, wówczas podlega zwrotowi (art. 130 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 35 Prawa upadłościowego);
- gdy z braku adresu dłużnika sprawie nie można nadać biegu (art. 29).
Sąd może też, zamiast ogłaszać upadłość, skierować dłużnika do postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, jeżeli jego możliwości zarobkowe na to pozwalają, chyba że dłużnik we wniosku nie wyraził na to zgody (art. 49125 ust. 2 i 3).
Kiedy sąd umarza już wszczęte postępowanie?
Po ogłoszeniu upadłości sąd umarza postępowanie na wniosek upadłego albo wtedy, gdy upadły nie wskaże lub nie wyda syndykowi majątku, dokumentów albo w inny sposób nie wykonuje obowiązków (art. 49110 ust. 1 i 2). Umorzenie grozi też, gdy okaże się, że dane we wniosku były nieprawdziwe lub niezupełne (art. 49110 ust. 2a).
Sąd nie umarza postępowania, jeżeli uchybienie jest nieistotne albo przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne, a także gdy umorzenie pokrzywdziłoby wierzycieli (art. 49110 ust. 2-3). Typowe błędy, które prowadzą do takich sytuacji, opisuje wpis o błędach w procesie upadłości konsumenckiej.
Kiedy sąd odmawia ustalenia planu spłaty lub umorzenia długów?
Ocena zachowania dłużnika następuje na końcu postępowania. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań, jeżeli upadły celowo doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień, np. trwoniąc majątek albo celowo nie płacąc długów, a także gdy w ciągu 10 lat przed wnioskiem prowadzono wobec niego postępowanie upadłościowe, w którym umorzono jego zobowiązania (art. 49114a ust. 1).
Nawet wtedy sąd może ustalić plan albo umorzyć długi, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne. Gdy niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, ale nie celowo, sąd ustala dłuższy plan spłaty: od 36 do 84 miesięcy (art. 49115 ust. 1a).
Brak oddłużenia może też nastąpić później: gdy upadły nie wykonuje planu, sąd uchyla go, a zobowiązania nie podlegają umorzeniu (art. 49120).
Zestawienie: na jakim etapie sąd może odmówić?
| Etap | Rozstrzygnięcie sądu | Przyczyna | Przepis |
|---|---|---|---|
| Złożenie wniosku | zwrot wniosku | nieusunięte braki formalne lub brak adresu | art. 130 k.p.c., art. 29 Pr. upadł. |
| Rozpoznanie wniosku | oddalenie | brak niewypłacalności | art. 10-11 Pr. upadł. |
| Rozpoznanie wniosku | skierowanie do układu | dochody pozwalają na układ, a dłużnik nie wyłączył tej możliwości | art. 49125 |
| Po ogłoszeniu upadłości | umorzenie postępowania | niewydanie majątku lub dokumentów, nieprawdziwe dane we wniosku | art. 49110 |
| Po likwidacji majątku | odmowa ustalenia planu lub umorzenia | celowe doprowadzenie do niewypłacalności, umorzenie długów w ciągu 10 lat | art. 49114a |
| W trakcie planu | uchylenie planu, brak umorzenia | niewykonywanie planu, zatajenie dochodów, czynności bez zgody sądu | art. 49120 |
Jeżeli chcesz sprawdzić, czy w Twojej sytuacji zachodzą przesłanki upadłości konsumenckiej i jakie ryzyka mogą pojawić się w dalszej części postępowania, skontaktuj się z kancelarią.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sąd może oddalić wniosek, bo zadłużyłem się lekkomyślnie?
Nie na etapie ogłoszenia upadłości, bo od 24 marca 2020 r. uchylono przepis o oddalaniu wniosku z powodu winy dłużnika (art. 4914 Prawa upadłościowego). Przyczyny zadłużenia sąd ocenia dopiero przy planie spłaty. Przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie plan trwa od 36 do 84 miesięcy, a przy celowym doprowadzeniu do niewypłacalności sąd może odmówić umorzenia długów.
Czy mogę ogłosić upadłość, jeśli nie mam żadnego majątku?
Tak, przy wniosku dłużnika brak majątku nie jest podstawą oddalenia, bo art. 13 Prawa upadłościowego stosuje się w upadłości konsumenckiej tylko przy wniosku wierzyciela (art. 4912 ust. 1). Koszty postępowania tymczasowo pokrywa Skarb Państwa (art. 4917). Opłata od wniosku wynosi 30 zł.
Czy upadłość konsumencka jest możliwa przy jednym wierzycielu?
Tak, postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 4912 ust. 2 Prawa upadłościowego). Warunkiem jest niewypłacalność, którą domniemywa się przy opóźnieniu w spłacie przekraczającym trzy miesiące. Sama wysokość długu nie decyduje o możliwości ogłoszenia upadłości.
Czy po wcześniejszej upadłości mogę ogłosić ją ponownie?
Złożenie wniosku jest możliwe, ale jeżeli w ciągu 10 lat przed nim umorzono Twoje zobowiązania w innym postępowaniu upadłościowym, sąd co do zasady odmówi ustalenia planu spłaty lub umorzenia długów (art. 49114a ust. 1 pkt 2 Prawa upadłościowego). Wyjątek dopuszczają względy słuszności lub humanitarne. Ocena zależy od okoliczności nowego zadłużenia.
Co się stanie, jeśli nie oddam syndykowi dokumentów?
Sąd może umorzyć postępowanie, jeżeli upadły nie wskaże lub nie wyda syndykowi majątku albo dokumentów lub w inny sposób nie wykonuje obowiązków (art. 49110 ust. 2 Prawa upadłościowego). Umorzenie oznacza koniec postępowania bez oddłużenia. Sąd odstępuje od umorzenia, gdy uchybienie jest nieistotne albo przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne.
Czy wierzyciel może złożyć wniosek o moją upadłość konsumencką?
Co do zasady nie, bo wniosek o upadłość osoby nieprowadzącej działalności składa dłużnik. Wyjątkiem jest były przedsiębiorca: wierzyciel może złożyć wniosek w ciągu roku od jego wykreślenia z rejestru lub zaprzestania faktycznej działalności (art. 8 i 9 Prawa upadłościowego). Postępowanie toczy się wtedy według przepisów o upadłości konsumenckiej.

