Najważniejsze zmiany w upadłości konsumenckiej weszły w życie 24 marca 2020 r. i 1 grudnia 2021 r.: sąd nie bada winy dłużnika przy ogłoszeniu upadłości, plan spłaty trwa co do zasady do 36 miesięcy (do 84 przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie), a postępowanie toczy się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. W latach 2025-2026 przepisy o upadłości konsumenckiej nie zmieniły się.
Upadłość konsumencka: jakie zasady obowiązują po zmianach?
Upadłość konsumencka pozostaje postępowaniem dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, które stały się niewypłacalne, czyli utraciły zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 i 4911 Prawa upadłościowego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 913). Zestawienie zmian z ostatnich lat:
| Od kiedy | Akt prawny | Co się zmieniło |
|---|---|---|
| 24.03.2020 | ustawa z 30 sierpnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1802) | uchylenie przesłanek oddalenia wniosku z powodu winy dłużnika (art. 4914), ocena przyczyn niewypłacalności przy planie spłaty, plan do 36 lub 84 miesięcy, krótszy plan przy spłacie 50% lub 70% długów, umorzenie bez planu, postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, wyłączenie z masy części dochodu (art. 63 ust. 1a-1d) |
| 1.12.2021 | ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.U. 2019 poz. 55) | akta i obwieszczenia w systemie teleinformatycznym, zgłaszanie wierzytelności przez system, jawny rejestr osób w upadłości |
| 2025-2026 | teksty jednolite Dz.U. 2025 poz. 614 i 2026 poz. 913 | przepisy tytułu o upadłości osób nieprowadzących działalności (art. 4911-49124) pozostały bez zmian merytorycznych |
W praktyce najważniejsze jest przygotowanie sprawy przed złożeniem wniosku. Informacje o tym, jak przebiega upadłość konsumencka, pomagają ocenić skutki dla majątku, dochodów, bieżących umów i sytuacji rodziny.
Osoby rozważające upadłość często obawiają się utraty mieszkania, zajęcia wynagrodzenia albo odpowiedzialności za stare kredyty. Przebieg postępowania nie zawsze jest taki sam, a jego rezultat zależy od konkretnych okoliczności.
Wcześniejsze błędy finansowe nie zamykają automatycznie drogi do postępowania. Dłużnik musi jednak ujawnić we wniosku wszystkie zobowiązania, dochody, majątek oraz czynności z ostatnich 12 miesięcy dotyczące nieruchomości, udziałów i innych praw o wartości ponad 10 000 zł (art. 4912 ust. 4).
Czy sąd bada winę dłużnika przed ogłoszeniem upadłości?
Nie. Od 24 marca 2020 r. sąd przy ogłoszeniu upadłości bada przede wszystkim niewypłacalność, a przepis, który pozwalał oddalić wniosek z powodu zawinionego doprowadzenia do niewypłacalności (art. 4914), został uchylony. Domniemywa się, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a).
Ocena przyczyn zadłużenia przeniesiona została na etap ustalania planu spłaty. Sąd odmawia ustalenia planu albo umorzenia zobowiązań, jeżeli dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień albo jeżeli w ciągu 10 lat przed wnioskiem umorzono mu długi w innym postępowaniu upadłościowym, chyba że przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne (art. 49114a).
Gdy niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 49115 ust. 1a). Upadłość konsumencka nie służy ochronie działań celowo krzywdzących wierzycieli.
Nie każda trudna decyzja finansowa oznacza jednak rażące niedbalstwo. Utrata pracy, choroba, rozpad rodziny, nieudana działalność gospodarcza albo wzrost kosztów życia mogą wyjaśniać, dlaczego zobowiązania przestały być regulowane.
Ważne jest też zachowanie po powstaniu problemów finansowych. Ukrywanie dochodów, przepisywanie majątku na bliskich czy zatajenie długu we wniosku może skutkować umorzeniem postępowania (art. 49110), a nieodpłatne czynności z ostatniego roku przed wnioskiem są bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 127).
Jak zmieniła się upadłość konsumencka po cyfryzacji postępowania?
Od 1 grudnia 2021 r. postępowanie upadłościowe toczy się z wykorzystaniem Krajowego Rejestru Zadłużonych. Syndyk prowadzi akta w systemie teleinformatycznym (art. 49124), w Rejestrze dokonuje się obwieszczeń, a wierzyciele zgłaszają wierzytelności przez system w ciągu 30 dni od obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 4915 ust. 1 pkt 3).
Osoba nieprowadząca działalności może złożyć wniosek przez portal KRZ albo w formie papierowej; wniosek składany z pominięciem systemu składa się na urzędowym formularzu (art. 4912 ust. 3). Cyfryzacja nie zwalnia z pilnowania korespondencji i terminów wyznaczanych przez sąd lub syndyka.
Osobnej uwagi wymagają osoby, które niedawno zakończyły działalność gospodarczą. Wierzyciel może złożyć wniosek o ich upadłość w ciągu roku od wykreślenia z rejestru (art. 8).
Przed wszczęciem postępowania warto zgromadzić dokumenty, które pozwolą przedstawić sytuację jasno i kompletnie:
- umowy kredytowe, pożyczkowe, rachunki, nakazy zapłaty i pisma od komornika, które pozwalają ustalić źródło i stan zadłużenia;
- dokumenty o dochodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy, bo wniosek musi je zawierać (art. 4912 ust. 4 pkt 8);
- informacje o nieruchomościach, pojazdach, oszczędnościach, udziałach oraz wcześniejszych rozporządzeniach majątkiem;
- dokumenty wyjaśniające przyczyny niewypłacalności, np. świadectwo pracy czy dokumentację medyczną.
Braki we wniosku lub nieścisłości w wykazie wierzycieli mogą prowadzić do konieczności uzupełnienia informacji. Dobre przygotowanie ułatwia syndykowi ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika.
Co obejmuje plan spłaty i umorzenie zobowiązań?
Plan spłaty wierzycieli ustala sąd po likwidacji majątku, na podstawie projektu syndyka. Sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego ani wierzycieli i bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, koszty utrzymania jego i rodziny, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość niezaspokojonych długów (art. 49115 ust. 4).
Postępowanie może zakończyć się na kilka sposobów. Sąd ustala plan spłaty, umarza zobowiązania bez planu, gdy upadły jest trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, albo umarza je warunkowo, jeżeli ta niezdolność nie jest trwała; warunek dotyczy okresu 5 lat (art. 49116).
Plan nie może przekroczyć roku, jeżeli dłużnik spłaci co najmniej 70% objętych nim zobowiązań, i dwóch lat przy spłacie co najmniej 50% (art. 49115 ust. 1b i 1c). Do okresu planu zalicza się czas od upływu 6 miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu, jeżeli dłużnik pokrył koszty postępowania (ust. 1d).
W trakcie planu upadły co roku do końca kwietnia składa sądowi sprawozdanie z jego wykonania i nie może dokonywać czynności, które pogorszyłyby jego zdolność do spłaty (art. 49118). Gdy nie może wywiązać się z planu, sąd na wniosek może go zmienić i przedłużyć o najwyżej 18 miesięcy (art. 49119).
Umorzenie nie obejmuje wszystkich długów. Nie umarza się m.in. alimentów, rent odszkodowawczych, grzywien, obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia orzeczonych przez sąd, nawiązek oraz długów, które upadły umyślnie zataił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 49121 ust. 2).
Ogłoszenie upadłości zawiesza z mocy prawa egzekucję z majątku wchodzącego do masy, a po uprawomocnieniu się postanowienia egzekucja jest umarzana (art. 146). Nie oznacza to, że upadły może swobodnie rozporządzać majątkiem albo ignorować pisma syndyka.
Kiedy warto przygotować wniosek z pomocą adwokata?
Pomoc prawna przydaje się, gdy zadłużenie obejmuje wielu wierzycieli, trwa egzekucja, dłużnik ma nieruchomość albo wcześniej prowadził działalność gospodarczą. Takie okoliczności wymagają analizy dokumentów i oceny ryzyk przed złożeniem wniosku.
Nie każdy problem z długami oznacza, że upadłość konsumencka będzie właściwym rozwiązaniem. Czasem lepiej najpierw rozważyć negocjacje z wierzycielem, restrukturyzację kredytu, obronę przed niezasadnym roszczeniem albo układ. Te możliwości porównuje wpis o alternatywach dla upadłości konsumenckiej.
Wniosek powinien obejmować nie tylko listę długów, ale też opis przyczyn niewypłacalności i aktualnej sytuacji życiowej. Liczy się spójność informacji, bo rozbieżności między dokumentami a danymi ustalonymi przez syndyka mogą rodzić pytania.
Analiza pozwala również ocenić skutki dla wspólnego majątku małżonków, mieszkania czy samochodu potrzebnego do pracy. Jeżeli Twoja sytuacja jest złożona, możesz skontaktować się z kancelarią i omówić dokumenty przed złożeniem wniosku.
Przeczytaj także: Jak ogłosić upadłość konsumencką krok po kroku?
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę ogłosić upadłość po nierozsądnym zaciągnięciu kredytów?
Tak, od 24 marca 2020 r. wcześniejsze błędy finansowe nie są przeszkodą do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, jeśli dłużnik jest niewypłacalny. Sąd bada okoliczności powstania długów przy ustalaniu planu spłaty: przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie plan trwa od 36 do 84 miesięcy, a przy celowym doprowadzeniu do niewypłacalności sąd może odmówić umorzenia (art. 49114a i 49115 Prawa upadłościowego). We wniosku trzeba ujawnić wszystkie kredyty i pożyczki.
Jakie dokumenty przygotować do wniosku o upadłość?
Wniosek musi zawierać m.in. wykaz majątku z wyceną, spis wierzycieli z kwotami i terminami zapłaty, informację o dochodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy oraz o czynnościach majątkowych z ostatnich 12 miesięcy (art. 4912 ust. 4 Prawa upadłościowego). Do jego przygotowania przydadzą się umowy kredytowe, nakazy zapłaty, pisma od komornika i dokumenty o dochodach. Warto dołączyć dokumenty wyjaśniające przyczyny niewypłacalności.
Czy ogłoszenie upadłości zatrzyma egzekucję komorniczą?
Tak, egzekucja z majątku wchodzącego do masy upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości i jest umarzana po uprawomocnieniu się tego postanowienia (art. 146 Prawa upadłościowego). Nowej egzekucji do majątku masy nie można już skierować. Wyjątki dotyczą m.in. zabezpieczenia alimentów.
Ile może trwać plan spłaty wierzycieli?
Plan spłaty trwa najwyżej 36 miesięcy, a przy umyślnym lub rażąco niedbałym doprowadzeniu do niewypłacalności od 36 do 84 miesięcy (art. 49115 ust. 1 i 1a Prawa upadłościowego). Jeżeli dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań objętych planem, plan nie może przekroczyć roku, a przy 50% dwóch lat. W trakcie planu trzeba co roku do końca kwietnia złożyć sprawozdanie.
Czy można zaskarżyć orzeczenie w sprawie upadłości?
Tak, na postanowienie o ustaleniu planu spłaty, o umorzeniu zobowiązań lub o warunkowym umorzeniu przysługuje zażalenie, a od postanowienia sądu drugiej instancji skarga kasacyjna (art. 49114 ust. 7 i art. 49117 Prawa upadłościowego). Na czynności syndyka przysługuje skarga do sądu w terminie 7 dni (art. 49112a). Termin i sposób zaskarżenia podaje pouczenie lub obwieszczenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.