Prawo spadkowe a dziedziczenie ustawowe
Prawo spadkowe w przypadku braku testamentu przewiduje dziedziczenie ustawowe: o tym, kto otrzyma majątek, decyduje kolejność określona w Kodeksie cywilnym. Dziedziczenie ustawowe następuje też wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo żadna z powołanych osób nie chce lub nie może dziedziczyć (art. 926 § 2 Kodeksu cywilnego).
Kolejność dziedziczenia w prawie spadkowym
Ustawa wyznacza kolejne grupy spadkobierców. Osoby z dalszej grupy dziedziczą tylko wtedy, gdy nie ma nikogo z grupy bliższej:
- Dzieci i małżonek dziedziczą w częściach równych, ale małżonkowi przypada co najmniej jedna czwarta spadku. Udział dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku, przypada jego dzieciom (art. 931 KC).
- Małżonek i rodzice, gdy brak zstępnych: każdy z rodziców w zbiegu z małżonkiem otrzymuje jedną czwartą spadku, a małżonek połowę. Udział rodzica, który nie żyje, przypada rodzeństwu spadkodawcy i jego zstępnym (art. 932-933 KC).
- Małżonek sam dziedziczy cały spadek, gdy brak zstępnych, rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych (art. 933 § 2 KC).
- Dziadkowie, a w miejsce zmarłego dziadka jego dzieci i wnuki, gdy nie ma wymienionych wyżej osób (art. 934 KC).
- Pasierbowie, jeżeli żadne z ich rodziców nie dożyło otwarcia spadku (art. 9341 KC).
- Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy nie da się go ustalić w Polsce, Skarb Państwa (art. 935 KC).
Od 15 listopada 2023 r. z linii dziadków dziedziczą tylko ich dzieci i wnuki, a nie dalsi zstępni. Małżonek pozostający w separacji nie dziedziczy z ustawy (art. 9351 KC). Do spadku nie dochodzi też osoba uznana za niegodną (art. 928 KC). Szczegóły zmian opisuje wpis o tym, jakie zmiany w prawie spadkowym weszły w życie.
Więcej o zasadach dziedziczenia można znaleźć na stronie prawo spadkowe.
Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku
Prawo spadkowe pozwala spadkobiercy ustawowemu zrzec się dziedziczenia jeszcze za życia spadkodawcy, w umowie z nim zawartej w formie aktu notarialnego. Zrzeczenie może dotyczyć także samego zachowku i co do zasady obejmuje również zstępnych zrzekającego się (art. 1048-1049 KC).
Po śmierci spadkodawcy nie zawiera się już umowy o zrzeczenie, lecz można spadek odrzucić. Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 i art. 1018 § 3 KC). Odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, więc jego udział przechodzi na kolejne osoby, np. jego dzieci.
Odrzucenie spadku chroni przed odpowiedzialnością za długi zmarłego. Jeżeli w imieniu małoletnich odrzucają spadek rodzice, w określonych sytuacjach od 15 listopada 2023 r. nie potrzebują zezwolenia sądu (art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Zanim zdecydujesz się na zrzeczenie lub odrzucenie
- Przeanalizuj sytuację finansową zmarłego, w tym długi.
- Sprawdź, kto dziedziczy po tobie, jeśli spadek odrzucisz.
- Pilnuj sześciomiesięcznego terminu na oświadczenie.
- W razie wątpliwości skonsultuj sprawę z adwokatem.
Dlaczego warto znać przepisy prawa spadkowego
Znajomość przepisów prawa spadkowego pomaga uniknąć nieporozumień i konfliktów rodzinnych przy dziedziczeniu ustawowym. Pozwala też ocenić, czy przysługuje zachowek, czy trzeba złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i jak potwierdzić swoje prawa w sądzie lub u notariusza.
Przy dziedziczeniu z udziałem cudzoziemców lub majątku za granicą dochodzą przepisy unijne i prawo innego państwa, a w sporach rodzinnych sprawę rozstrzyga sąd.
Podsumowanie
Prawo spadkowe w razie braku testamentu wyznacza krąg spadkobierców według bliskości pokrewieństwa i małżeństwa. Różnice między dziedziczeniem z ustawy a z testamentu wyjaśnia wpis o dziedziczeniu ustawowym i testamentowym.
Konsultacja w Kancelarii Adwokackiej Adwokat Andrzej Milewski może pomóc w ustaleniu kręgu spadkobierców i przygotowaniu wniosków w sprawie spadkowej.
Przeczytaj także: Czy prawo spadkowe przewiduje dziedziczenie długów?