Jakie zmiany w prawie spadkowym weszły w życie w ostatnich latach?

Spis treści

• Zmiany w prawie spadkowym w ostatnich latach
• Węższy krąg spadkobierców ustawowych (2023)
• Nowe przyczyny niegodności dziedziczenia (2023)
• Nowe zasady odrzucania spadku, także za dziecko (2023)
• Fundacja rodzinna a spadek i zachowek (2023)
• Podatek od spadku: przywrócenie terminu zgłoszenia (2026)
• Starsze zmiany, które nadal mają znaczenie
• Najpopularniejsze pytania i odpowiedzi
  • Od kiedy obowiązują nowe zasady dziedziczenia ustawowego?
  • Czy rodzic może odrzucić spadek za dziecko bez zgody sądu?
  • Czy uchylanie się od alimentów wyklucza z dziedziczenia?
  • Czy fundacja rodzinna wpływa na zachowek?
  • Co, jeśli przegapię termin na zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego?

Zmiany w prawie spadkowym w ostatnich latach

Najważniejsze zmiany w polskim prawie spadkowym ostatnich lat weszły w życie 15 listopada 2023 r. (ustawa z 28 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1615). Zawęziły krąg spadkobierców ustawowych, rozszerzyły przyczyny niegodności dziedziczenia i ułatwiły odrzucanie spadku, także w imieniu dzieci. Wcześniej, od 22 maja 2023 r., do prawa spadkowego włączono fundację rodzinną, a od 7 stycznia 2026 r. zmieniły się zasady zgłaszania spadku do urzędu skarbowego.

Zmiany dotyczą głównie Kodeksu cywilnego. Przy każdej sprawie trzeba sprawdzić datę otwarcia spadku, bo przepisy przejściowe często każą stosować dawne brzmienie. Ogólne zasady opisuje strona prawo spadkowe.

Węższy krąg spadkobierców ustawowych (2023)

Gdy spadkodawca nie zostawił zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani jego zstępnych, spadek przypada dziadkom. Jeżeli któreś z dziadków nie żyje, jego udział przechodzi na jego dzieci, a jeśli i one nie żyją, na ich dzieci (art. 934 § 2 i § 2¹ KC).

• Co się zmieniło: wcześniej udział dziadka przechodził na jego zstępnych bez ograniczenia pokoleń; od 15 listopada 2023 r. dziedziczą tylko jego dzieci i wnuki, czyli np. wujostwo i kuzynostwo, a nie ich dzieci.
• Gdy brak krewnych: po dziadkach dziedziczą pasierbowie (art. 934¹ KC), a na końcu gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa (art. 935 KC).
• Od kiedy: nowe zasady stosuje się do spadków otwartych po 15 listopada 2023 r.; do wcześniejszych stosuje się przepisy dawne (art. 11 ustawy zmieniającej).

Nowe przyczyny niegodności dziedziczenia (2023)

Sąd może uznać za niegodnego dziedziczenia m.in. sprawcę umyślnego ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Od 15 listopada 2023 r. katalog obejmuje także osobę, która:

• uporczywie uchylała się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego orzeczeniem, ugodą lub umową,
• uporczywie uchylała się od obowiązku pieczy nad spadkodawcą, wynikającego np. z władzy rodzicielskiej, opieki albo obowiązku wzajemnej pomocy małżonków (art. 928 § 1 pkt 4-5 KC).

Nowe przyczyny dotyczą zdarzeń, które nastąpiły po 15 listopada 2023 r. Niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 928 § 2 KC).

Nowe zasady odrzucania spadku, także za dziecko (2023)

Na oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nadal jest sześć miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania. Od 15 listopada 2023 r. obowiązują jednak trzy ułatwienia:

• Wniosek zachowuje termin: wystarczy przed upływem sześciu miesięcy złożyć wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ KC).
• Zawieszenie terminu: gdy oświadczenie wymaga zezwolenia sądu, np. za dziecko, termin nie biegnie w czasie tego postępowania (art. 1015 § 1² KC).
• Odrzucenie za dziecko bez sądu: rodzice nie potrzebują zezwolenia, jeżeli dziecko jest powołane do spadku wskutek odrzucenia przez rodzica, działają wspólnie lub za zgodą drugiego z rodziców, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców (art. 101 § 4 KRO).

W toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku zezwolenie na odrzucenie spadku za dziecko wydaje sąd spadku (art. 640¹ KPC). Więcej o odpowiedzialności za długi piszemy we wpisie o tym, czy dziedziczy się długi.

Fundacja rodzinna a spadek i zachowek (2023)

Od 22 maja 2023 r. można ustanowić fundację rodzinną (ustawa o fundacji rodzinnej), także w testamencie. Fundacja ustanowiona w testamencie może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu (art. 927 § 3 KC).

Fundacja nie wyłącza zachowku. Fundusz założycielski wniesiony przez spadkodawcę dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku (art. 993 § 2 KC), a uprawniony może w określonych sytuacjach żądać uzupełnienia zachowku od samej fundacji; to roszczenie przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku (art. 1000 § 4 i art. 1007 § 3 KC).

Podatek od spadku: przywrócenie terminu zgłoszenia (2026)

Najbliższa rodzina (tzw. grupa zerowa) jest zwolniona z podatku od spadku, jeżeli zgłosi nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Od 7 stycznia 2026 r. termin ten przywraca się na wniosek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybił mu bez swojej winy (art. 4c ustawy, dodany ustawą Dz.U. 2025 poz. 1854). Zeznanie podatkowe składa się w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego (art. 17a ust. 1).

Starsze zmiany, które nadal mają znaczenie

Od 18 października 2015 r. brak oświadczenia w terminie sześciu miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC), a spadkobierca może złożyć w sądzie lub u notariusza wykaz inwentarza zamiast czekać na spis komorniczy (art. 1031¹ KC). Wprowadziła to ustawa z 20 marca 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 539).

W sprawach, w których przepisy zmieniły się w trakcie postępowania, warto ustalić, które brzmienie ma zastosowanie. Taką ocenę można przeprowadzić z Kancelarią Adwokacką Adwokat Andrzej Milewski.

Przeczytaj także: Jakie dokumenty są potrzebne do uregulowania spraw spadkowych?

Najpopularniejsze pytania i odpowiedzi