Przewozy międzynarodowe reguluje kilka warstw przepisów. Umowę międzynarodowego przewozu drogowego towarów i odpowiedzialność przewoźnika określa Konwencja CMR, dostęp do zawodu i rynku przewozów rozporządzenia UE 1071/2009 i 1072/2009, czas pracy kierowców rozporządzenie 561/2006, a delegowanie kierowców dyrektywa 2020/1057 i przepisy krajowe. Do tego dochodzą zezwolenia oraz przepisy państw, przez które przebiega trasa.
Jakie przepisy regulują przewozy międzynarodowe?
Prawo transportowe w przewozach międzynarodowych łączy umowy międzynarodowe, przepisy Unii Europejskiej i prawo krajowe. Regulują one zasady wykonywania przewozów, dokumentację, czas pracy kierowców oraz odpowiedzialność stron za przewożony ładunek.
| Akt | Czego dotyczy |
|---|---|
| Konwencja CMR z 1956 r. z Protokołem z 1978 r. | Umowa przewozu, list przewozowy, odpowiedzialność przewoźnika, reklamacje, przedawnienie, właściwość sądów |
| Protokół dodatkowy e-CMR | Elektroniczny list przewozowy (wiąże Polskę od 11.09.2019) |
| Rozporządzenie (WE) nr 1071/2009 | Warunki wykonywania zawodu przewoźnika drogowego |
| Rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 | Licencja wspólnotowa, dostęp do rynku, kabotaż |
| Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 i (UE) nr 165/2014 | Czas prowadzenia pojazdów, przerwy, odpoczynki, tachografy |
| Dyrektywa (UE) 2020/1057 i ustawa o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym | Delegowanie kierowców, zgłoszenia, dokumenty |
| Ustawa o transporcie drogowym | Zezwolenia, dokumenty w pojeździe, kontrole i kary w Polsce |
Przy przewozie towarów niebezpiecznych stosuje się dodatkowo Umowę ADR, a przy szybko psujących się artykułach żywnościowych Umowę ATP. Dlatego wszystkie podmioty zaangażowane w przewozy międzynarodowe powinny na bieżąco śledzić regulacje i dostosowywać do nich swoją działalność.
Kiedy stosuje się Konwencję CMR?
Konwencję CMR stosuje się do każdej umowy zarobkowego przewozu drogowego towarów pojazdami, jeżeli miejsce przyjęcia towaru i miejsce przewidziane dla jego dostawy leżą w dwóch różnych państwach, z których przynajmniej jedno jest stroną konwencji, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron (art. 1 ust. 1 Konwencji CMR).
Konwencji nie stosuje się do przewozów wykonywanych na podstawie międzynarodowych konwencji pocztowych, przewozów zwłok i przewozów mebli przy przeprowadzkach (art. 1 ust. 4). Postanowienia umowy, które bezpośrednio lub pośrednio odbiegają od konwencji, są nieważne (art. 41 ust. 1), więc strony nie mogą np. umownie przerzucić ciężaru dowodu na nadawcę.
Spór z umowy CMR można wytoczyć przed sądem państwa wskazanego przez strony, a ponadto m.in. w państwie siedziby pozwanego albo w państwie, w którym przewoźnik przyjął towar lub w którym miał go dostarczyć (art. 31 ust. 1). Zasady odpowiedzialności przewoźnika, limity odszkodowania i terminy zastrzeżeń opisuje szerzej artykuł o tym, za co odpowiada przewoźnik.
Jaką rolę pełni list przewozowy CMR?
List przewozowy CMR potwierdza zawarcie umowy przewozu i stanowi dowód przyjęcia towaru do przewozu. Do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego jest dowodem zawarcia umowy, jej warunków i przyjęcia towaru przez przewoźnika (art. 9 ust. 1 CMR), ale brak lub nieprawidłowość listu nie wpływa na istnienie ani ważność umowy (art. 4).
List sporządza się w trzech oryginalnych egzemplarzach podpisanych przez nadawcę i przewoźnika: pierwszy otrzymuje nadawca, drugi towarzyszy przesyłce, trzeci zatrzymuje przewoźnik (art. 5 ust. 1). Przy przyjęciu towaru przewoźnik sprawdza liczbę sztuk, ich znaki i numery oraz stan zewnętrzny towaru i opakowania (art. 8 ust. 1).
Właściwe wypełnienie tego dokumentu ma duże znaczenie, bo brak zastrzeżeń przewoźnika oznacza domniemanie, że towar i opakowanie były w dobrym stanie, a liczba sztuk zgadzała się z listem (art. 9 ust. 2). Najczęstsze błędy w dokumentacji opisuje wpis o błędach przewoźników.
Jakie uprawnienia musi mieć przewoźnik międzynarodowy?
Przewoźnik musi mieć zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, wydawane po wykazaniu siedziby, dobrej reputacji, zdolności finansowej i kompetencji zawodowych (art. 3 rozporządzenia 1071/2009, art. 5 ustawy o transporcie drogowym). Do zarobkowych przewozów międzynarodowych rzeczy w UE potrzebna jest ponadto licencja wspólnotowa (art. 4 rozporządzenia 1072/2009).
Przy przewozach do niektórych państw spoza UE potrzebne jest zezwolenie zagraniczne, czyli dokument wydany na podstawie umowy międzynarodowej, np. zezwolenie EKMT (art. 4 pkt 19 i art. 17b ustawy o transporcie drogowym). Od 1 stycznia 2026 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego jest krajowym koordynatorem systemu elektronicznych zezwoleń EKMT (art. 30b ustawy o transporcie drogowym).
Po przewozie międzynarodowym przewoźnik z innego państwa może wykonać w państwie przyjmującym do trzech przewozów kabotażowych w ciągu siedmiu dni, a następnie musi zachować czterodniową przerwę w kabotażu tym samym pojazdem w tym samym państwie (art. 8 ust. 2 i 2a rozporządzenia 1072/2009).
Jakie zasady dotyczą kierowców w przewozach międzynarodowych?
Kierowców obowiązują unijne normy czasu prowadzenia pojazdu: co do zasady 9 godzin dziennie, 56 godzin tygodniowo i 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach (art. 6 rozporządzenia 561/2006). Regularny tygodniowy odpoczynek trzeba spędzić poza kabiną, a przewoźnik organizuje pracę tak, aby kierowca mógł wrócić do bazy lub miejsca zamieszkania w każdym okresie czterech kolejnych tygodni (art. 8 ust. 8 i 8a).
- Od 1 lipca 2026 r. przepisy o czasie jazdy obejmują też pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 2,5 t wykonujące międzynarodowe przewozy rzeczy (art. 2 ust. 1 rozporządzenia 561/2006).
- Kierowca wykonujący kabotaż jest pracownikiem delegowanym (art. 1 ust. 7 dyrektywy 2020/1057), a przy przewozach dwustronnych do kraju siedziby lub z niego kierowcy co do zasady nie uznaje się za delegowanego (art. 1 ust. 3).
- Przewoźnik z innego państwa składa zgłoszenie delegowania najpóźniej w chwili jego rozpoczęcia, przez publiczny interfejs połączony z systemem IMI (art. 9 ust. 1 dyrektywy 2020/1057).
Unijne wymagania wobec przewoźników omawia szerzej artykuł o przepisach transportowych obowiązujących przewoźników w UE.
Jak harmonizacja i cyfryzacja zmieniają przewozy międzynarodowe?
Harmonizacja przepisów ogranicza bariery administracyjne między państwami. Wspólne zasady dotyczące dostępu do zawodu, czasu pracy kierowców, tachografów i przewozu towarów niebezpiecznych sprawiają, że przewoźnik stosuje w wielu państwach te same podstawowe reguły.
Coraz większą rolę odgrywa cyfryzacja dokumentów. Elektroniczny list przewozowy e-CMR wiąże Polskę od 11 września 2019 r., a inteligentne tachografy w pojazdach używanych w przewozach międzynarodowych rejestrują dane potrzebne do kontroli. Ułatwia to śledzenie przesyłek i analizę tras, ale wymaga od przewoźnika dbałości o zgodność danych.
W sprawach dotyczących umów przewozu, reklamacji, sporów o fracht i kar administracyjnych w przewozach międzynarodowych pomocy w zakresie prawa transportowego udziela Kancelaria Adwokacka Adwokat Andrzej Milewski; dane kontaktowe są dostępne na stronie.
Przeczytaj także: Jakie są najważniejsze umowy regulowane przez prawo transportowe?
Najczęściej zadawane pytania
Czy Konwencja CMR dotyczy przewozu z Polski do Niemiec?
Tak, jeżeli jest to zarobkowy przewóz drogowy towarów, a miejsce przyjęcia i miejsce dostawy leżą w dwóch różnych państwach, z których co najmniej jedno jest stroną konwencji (art. 1 ust. 1 CMR). Nie ma znaczenia siedziba ani obywatelstwo stron umowy. Konwencji nie stosuje się m.in. do przewozu mebli przy przeprowadzce.
Czy brak listu przewozowego CMR unieważnia umowę przewozu?
Nie, brak, nieprawidłowość lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani ważność umowy przewozu, która nadal podlega konwencji (art. 4 CMR). List jest jednak podstawowym dowodem zawarcia umowy, jej warunków i przyjęcia towaru (art. 9 ust. 1). Bez niego trudniej wykazać stan towaru w chwili przyjęcia.
Ile wynosi limit odszkodowania w CMR?
Odszkodowanie za utratę lub ubytek towaru nie może przekroczyć 8,33 jednostki rozrachunkowej (SDR) za kilogram brakującej wagi brutto, zgodnie z Protokołem z 1978 r., który wiąże Polskę od 21 lutego 2011 r. Wyższe odszkodowanie jest możliwe po zadeklarowaniu w liście przewozowym wartości towaru albo specjalnego interesu w dostawie (art. 24 i 26 CMR). Limit nie chroni przewoźnika przy winie umyślnej (art. 29 CMR).
Czy przewoźnik potrzebuje licencji wspólnotowej do przewozów w UE?
Tak, licencja wspólnotowa jest wymagana od przewoźnika wykonującego zarobkowy drogowy przewóz rzeczy między państwami UE (art. 4 rozporządzenia 1072/2009). Wydaje się ją przewoźnikowi, który ma siedzibę w danym państwie i uprawnienie do wykonywania przewozów międzynarodowych. Wcześniej przewoźnik musi uzyskać zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego.
Ile przewozów kabotażowych może wykonać przewoźnik zagraniczny?
Po przewozie międzynarodowym przewoźnik może wykonać do trzech przewozów kabotażowych w ciągu siedmiu dni od ostatniego rozładunku w państwie przyjmującym (art. 8 ust. 2 rozporządzenia 1072/2009). Następnie przez cztery dni nie może wykonywać kabotażu tym samym pojazdem w tym samym państwie (art. 8 ust. 2a). Przy kontroli trzeba przedstawić dowody każdego przewozu.
W jakim terminie przedawniają się roszczenia z przewozu międzynarodowego?
Roszczenia wynikające z przewozu podlegającego CMR przedawniają się z upływem roku, a przy winie umyślnej lub niedbalstwie uznanym za równoznaczne po 3 latach (art. 32 ust. 1 CMR). Pisemna reklamacja zawiesza bieg przedawnienia do dnia, w którym przewoźnik odrzuci ją na piśmie i zwróci dokumenty (art. 32 ust. 2). Ponowne reklamacje o ten sam przedmiot nie zawieszają biegu.
Czy kierowca w przewozie międzynarodowym jest pracownikiem delegowanym?
To zależy od rodzaju przewozu: kierowca wykonujący kabotaż jest pracownikiem delegowanym (art. 1 ust. 7 dyrektywy 2020/1057), a kierowca wykonujący przewóz dwustronny z kraju siedziby lub do niego co do zasady nie jest (art. 1 ust. 3). W Polsce przepisy te wdraża ustawa o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym. Przewoźnik z innego państwa zgłasza delegowanie najpóźniej w chwili jego rozpoczęcia.