Sprawy karne: najczęstsze błędy oskarżonych
Prawo karne stawia oskarżonemu wymagania procesowe, których nieznajomość może zaszkodzić obronie. Wiele niekorzystnych rozstrzygnięć nie wynika z samych dowodów, ale z decyzji podjętych zbyt szybko albo za późno: wyjaśnień złożonych bez znajomości akt, przegapionych terminów czy zignorowanych pism.
Jednym z częstych błędów jest przekonanie, że można poradzić sobie bez pomocy prawnej. Oskarżeni zakładają, że skoro znają swoją wersję zdarzeń, to sąd ją przyjmie.
Tymczasem w procesie liczy się to, co da się wykazać dowodami i w jakim terminie zostało to zgłoszone. Oskarżony ma prawo do obrony, w tym do pomocy obrońcy (art. 6 Kodeksu postępowania karnego), a w niektórych sprawach obrońca jest obowiązkowy.
Warto więc wcześnie sprawdzić, jak w praktyce działa obrona w sprawach z zakresu prawa karnego i z jakich uprawnień można skorzystać.
Najczęściej popełniane błędy proceduralne w prawie karnym
Jednym z najpoważniejszych błędów proceduralnych jest niedotrzymanie terminów. Wniosek o uzasadnienie wyroku trzeba złożyć w terminie 7 dni od jego ogłoszenia (art. 422 § 1 k.p.k.), a apelację w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 445 § 1 k.p.k.). Po upływie tych terminów droga odwoławcza zwykle się zamyka.
Częstym błędem jest też niezawiadomienie sądu lub prokuratury o zmianie adresu. Pismo wysłane na dotychczasowy adres uważa się wtedy za doręczone (art. 139 § 1 k.p.k.), a termin biegnie, choć oskarżony o nim nie wie.
Innym błędem jest niepełna informacja przekazana obrońcy. Niektórzy oskarżeni pomijają okoliczności, które uważają za nieistotne albo niewygodne.
To utrudnia przygotowanie obrony, bo nawet drobny szczegół może mieć znaczenie dla oceny dowodów. Wszystko, o czym adwokat dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej, jest objęte tajemnicą zawodową (art. 6 Prawa o adwokaturze).
Błędy w zachowaniu wobec świadków i sądu
Poważnym błędem są próby wpływania na świadków. Użycie przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka jest odrębnym przestępstwem, zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat (art. 245 k.k.).
Uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie, może też być podstawą tymczasowego aresztowania (art. 258 § 1 pkt 2 k.p.k.).
Wszelkie działania w sprawie warto więc podejmować zgodnie z prawem i po konsultacji z obrońcą.
Znaczenie ma też zachowanie wobec sądu: stawiennictwo na wezwania, punktualność i usprawiedliwianie nieobecności dokumentami.
Sąd przy wymiarze kary bierze pod uwagę m.in. zachowanie sprawcy po popełnieniu przestępstwa, w tym starania o naprawienie szkody (art. 53 § 2 Kodeksu karnego).
Znaczenie odpowiedniej strategii obrony w prawie karnym
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny dowodów i ryzyk. Błędem jest podejmowanie decyzji procesowych, np. o złożeniu wyjaśnień, zanim oskarżony pozna materiał dowodowy. Oskarżony może bez podania powodów odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na pytania (art. 175 § 1 k.p.k.).
Analiza sprawy z obrońcą pozwala wskazać mocne i słabe strony oskarżenia oraz zaplanować kolejne kroki, w tym wnioski dowodowe.
Warto też zbierać dowody i ustalać świadków, którzy mogą potwierdzić wersję oskarżonego. Niektórzy oskarżeni nie wiedzą, że za zgodą pokrzywdzonego sprawę można skierować do mediacji (art. 23a k.p.k.), a jej wynik sąd może uwzględnić.
Przepisy przewidują też tryby porozumienia, np. wniosek o skazanie bez rozprawy (art. 335 k.p.k.) i dobrowolne poddanie się karze (art. 387 k.p.k.). Przed skorzystaniem z nich trzeba znać wszystkie konsekwencje, w tym wpis do Krajowego Rejestru Karnego.
Podsumowanie i wnioski dla oskarżonych
Unikanie najczęstszych błędów w sprawie karnej wymaga przede wszystkim pilnowania terminów, pełnej komunikacji z obrońcą i zachowania zgodnego z prawem wobec świadków i sądu.
Więcej o uprawnieniach oskarżonego piszemy w tekście Jakie prawa mają oskarżeni zgodnie z polskim prawem karnym?
Jeśli masz wątpliwości związane ze swoją sprawą, możesz omówić je z Kancelarią Andrzej Milewski.
Przeczytaj także: Jak wygląda proces sądowy w sprawach karnych?