Adwokat może reprezentować cię w sądzie w każdej sprawie: cywilnej jako pełnomocnik, karnej jako obrońca albo pełnomocnik pokrzywdzonego, a także przed sądem administracyjnym. Wystarczy pełnomocnictwo lub upoważnienie do obrony. W niektórych postępowaniach, na przykład przed Sądem Najwyższym czy przy kasacji karnej, udział adwokata lub radcy prawnego jest obowiązkowy.
Kiedy adwokat może reprezentować cię w sprawie cywilnej?
W sprawie cywilnej adwokat może reprezentować cię od pierwszego pisma aż do egzekucji. Strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego), a pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny (art. 87 § 1 KPC).
Do działania w Twoim imieniu adwokat potrzebuje pełnomocnictwa. Przy pierwszej czynności dołącza do akt pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub jego wierzytelny odpis, który może sam uwierzytelnić (art. 89 § 1 KPC). Pełnomocnictwo można też udzielić ustnie na posiedzeniu sądu, przez oświadczenie wciągnięte do protokołu (art. 89 § 2 KPC).
Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa wszystkie czynności związane ze sprawą, w tym zabezpieczenie i egzekucję, a także zawarcie ugody, zrzeczenie się roszczenia albo uznanie powództwa, jeżeli nie zostały wyłączone (art. 91 KPC).
W rozwodzie, podziale majątku czy sporze o opiekę nad dzieckiem adwokat przygotowuje pisma, zgłasza dowody i występuje na rozprawach. Kiedy w sprawie cywilnej udział pełnomocnika jest szczególnie potrzebny, opisujemy we wpisie kiedy w sprawie cywilnej potrzebny jest pełnomocnik.
Adwokat w roli obrońcy: kiedy jest niezbędny?
W sprawie karnej obrońcą może być wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 82 Kodeksu postępowania karnego). Obrońcę ustanawia oskarżony, a upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu (art. 83 § 1 i 2 KPK).
Obrońca jest niezbędny z mocy prawa, gdy oskarżony nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy albo gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności lub stanu zdrowia psychicznego (art. 79 § 1 KPK). Obrona jest też obowiązkowa w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeśli zarzucono zbrodnię (art. 80 KPK). Szczegóły opisujemy we wpisie kiedy obrońca w sprawie karnej jest obowiązkowy.
Adwokat może działać już w postępowaniu przygotowawczym, przed pierwszą rozprawą. Podejrzany może żądać przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy (art. 301 KPK), a zatrzymany ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem (art. 245 § 1 KPK).
Adwokat reprezentuje także drugą stronę sprawy karnej: pokrzywdzonego, oskarżyciela posiłkowego czy oskarżyciela prywatnego. Strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika (art. 87 § 1 KPK), którym może być adwokat (art. 88 § 1 KPK).
Czy adwokat reprezentuje także przed urzędem i sądem administracyjnym?
Tak. Przed wojewódzkim sądem administracyjnym pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny (art. 35 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zasady musi sporządzić adwokat lub radca prawny (art. 175 § 1 PPSA).
W postępowaniu przed urzędem strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania (art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego). Pełnomocnikiem może być osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych, w tym adwokat (art. 33 § 1 KPA).
Czy adwokat może reprezentować klientów w postępowaniach pozasądowych?
Tak, adwokat reprezentuje klientów także poza salą sądową: w negocjacjach, przy zawieraniu ugód i w mediacji. Wiele sporów nie musi trafiać do sądu, a Kodeks Etyki Adwokackiej zobowiązuje adwokata do doradzania ugodowego zakończenia sprawy, gdy jest to uzasadnione interesem klienta (§ 44 Kodeksu Etyki Adwokackiej).
Mediacja to forma polubownego rozwiązywania sporów, w której bezstronny mediator pomaga stronom dojść do porozumienia. Adwokat nie jest wtedy mediatorem, tylko pełnomocnikiem jednej ze stron: przygotowuje stanowisko, ocenia proponowane warunki i podpowiada rozwiązania.
Adwokat może też prowadzić rozmowy z drugą stroną w Twoim imieniu. To ułatwia trzymanie się faktów i ogranicza ryzyko, że pod wpływem chwili zgodzisz się na niekorzystne warunki. Mediacja bywa mniej formalna i bardziej elastyczna niż proces, a strony same decydują o treści porozumienia.
Kiedy adwokat nie może cię reprezentować?
Adwokat nie może reprezentować klientów, których interesy są sprzeczne, nawet jeśli wszyscy się na to godzą (§ 46 KEA). Nie wolno mu też prowadzić sprawy przeciwko bliskiej mu osobie (§ 47 KEA).
Zawodu nie wykonuje adwokat, który pozostaje w stosunku pracy albo został zawieszony w czynnościach zawodowych (art. 4b ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze). Status adwokata sprawdzisz w Krajowym Rejestrze Adwokatów; opisujemy to we wpisie jak sprawdzić adwokata przed powierzeniem mu sprawy.
Jak uzyskać adwokata z urzędu?
W sprawie cywilnej osoba fizyczna może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu, jeżeli złoży oświadczenie, że nie może ponieść kosztów jego wynagrodzenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 117 § 2 KPC). We wniosku można wskazać konkretnego adwokata, a okręgowa rada adwokacka w miarę możliwości wyznaczy wskazaną osobę (art. 1173 § 3 KPC).
Ustanowienie adwokata przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 § 1 KPC).
W sprawie karnej oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać wyznaczenia obrońcy z urzędu, jeżeli należycie wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony (art. 78 § 1 KPK).
Reprezentacja w różnych postępowaniach: zestawienie
| Postępowanie | Rola adwokata | Kiedy obowiązkowy | Przepis |
|---|---|---|---|
| Cywilne | Pełnomocnik procesowy | Przed Sądem Najwyższym | art. 87 i 871 KPC |
| Karne (oskarżony) | Obrońca | Np. oskarżony poniżej 18 lat, zbrodnia przed sądem okręgowym, kasacja | art. 79, 80, 82, 526 § 2 KPK |
| Karne (pokrzywdzony) | Pełnomocnik | Np. akt oskarżenia wnoszony zamiast prokuratora | art. 55 § 2, 87, 88 KPK |
| Sądowoadministracyjne | Pełnomocnik | Skarga kasacyjna do NSA | art. 35, 175 PPSA |
| Administracyjne (urząd) | Pełnomocnik | Nigdy, pełnomocnikiem może być każda osoba z pełną zdolnością | art. 32, 33 KPA |
| Mediacja i negocjacje | Pełnomocnik strony | Nie dotyczy | art. 91 pkt 4 KPC, § 44 KEA |
Czy w Twojej sprawie adwokat jest konieczny, czy tylko pomocny, wyjaśniamy we wpisie czy adwokat jest zawsze konieczny w sprawach sądowych. Jeżeli szukasz pełnomocnika lub obrońcy, adwokat w Grajewie i Białymstoku może przeanalizować Twoje dokumenty na spotkaniu w filii w Grajewie albo w siedzibie kancelarii w Białymstoku.
Przeczytaj także: Co może adwokat, a kiedy potrzebny jest notariusz lub inny zawód?
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy adwokat może reprezentować mnie w sprawie karnej?
Adwokat może działać jako obrońca już w postępowaniu przygotowawczym, a podejrzany może żądać przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy (art. 301 Kodeksu postępowania karnego). Ustanowienie obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu, także po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń (art. 84 § 1 KPK).
Czy muszę być obecny na rozprawie, jeśli mam adwokata?
W sprawie cywilnej co do zasady nie, bo pełnomocnik działa w Twoim imieniu, chyba że sąd nakaże osobiste stawiennictwo strony, na przykład w celu przesłuchania. W sprawie karnej obowiązek obecności oskarżonego zależy od rodzaju postępowania i decyzji sądu, dlatego warto to ustalić z obrońcą przed każdym terminem.
Jak udzielić pełnomocnictwa adwokatowi?
Najczęściej podpisujesz pisemne pełnomocnictwo, które adwokat dołącza do akt, a w postaci elektronicznej opatrujesz je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo osobistym (art. 89 § 1 i § 1² Kodeksu postępowania cywilnego). Pełnomocnictwa można też udzielić ustnie na posiedzeniu sądu, do protokołu (art. 89 § 2 KPC).
Czy adwokat może zawrzeć ugodę bez mojej zgody?
Pełnomocnictwo procesowe z mocy prawa obejmuje umocowanie do zawarcia ugody, chyba że zostało ono w pełnomocnictwie wyłączone (art. 91 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli chcesz decydować o ugodzie osobiście, zapisz to wyłączenie w pełnomocnictwie i w umowie z adwokatem.
Czy mogę wskazać konkretnego adwokata z urzędu?
Tak, w sprawie cywilnej możesz we wniosku wskazać adwokata, a okręgowa rada adwokacka w miarę możliwości i w porozumieniu z nim wyznaczy wskazaną osobę (art. 117³ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Rada wyznacza adwokata niezwłocznie, nie później niż w ciągu dwóch tygodni (art. 117³ § 2).
Czy ten sam adwokat może reprezentować obie strony sporu?
Nie, adwokat nie może reprezentować klientów o sprzecznych interesach, nawet za ich zgodą (§ 46 Kodeksu Etyki Adwokackiej). Jeśli sprzeczność ujawni się w trakcie sprawy, adwokat musi wypowiedzieć pełnomocnictwo tym klientom.
Czy adwokat może reprezentować mnie przed urzędem?
Tak, w postępowaniu administracyjnym strona może działać przez pełnomocnika, chyba że czynność wymaga jej osobistego działania (art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego). Adwokat może następnie reprezentować Cię przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 35 § 1 PPSA).