Ciężarówki stoją w korku na autostradzie, a prawo transportowe dotyczy ich przewozów

Jakie są kluczowe regulacje prawa transportowego w Polsce?

Kluczowe regulacje prawa transportowego w Polsce to Prawo przewozowe i przepisy Kodeksu cywilnego o przewozie i spedycji, ustawa o transporcie drogowym, ustawa o czasie pracy kierowców i Prawo o ruchu drogowym, a także ustawy o transporcie kolejowym, lotniczym i publicznym transporcie zbiorowym. Uzupełniają je rozporządzenia UE oraz umowy międzynarodowe, przede wszystkim Konwencja CMR.

Jakie ustawy tworzą polskie prawo transportowe?

Prawo transportowe w Polsce to obszerny zbiór regulacji, które mają zapewnić bezpieczeństwo, sprawność i równe zasady w przewozie osób i towarów. Jest stale dostosowywane do zmian rynkowych oraz do przepisów Unii Europejskiej. Jednym z podstawowych aktów jest ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe, która reguluje umowy przewozu, odpowiedzialność przewoźnika oraz prawa i obowiązki stron.

Polskie prawo transportowe obejmuje różne rodzaje transportu: drogowy, kolejowy, lotniczy i wodny. Każdy z nich ma odrębne regulacje, np. ustawę o transporcie kolejowym czy Prawo lotnicze, a przewozy pasażerskie w komunikacji publicznej porządkuje ustawa o publicznym transporcie zbiorowym.

W transporcie drogowym szczególną uwagę poświęca się przepisom o czasie pracy kierowców i dostępie do zawodu przewoźnika, a w transporcie kolejowym m.in. prawom pasażerów, nad których przestrzeganiem czuwa Prezes Urzędu Transportu Kolejowego (art. 13 ust. 1b ustawy o transporcie kolejowym).

Co regulują Prawo przewozowe i Kodeks cywilny?

Prawo przewozowe reguluje odpłatny przewóz osób i rzeczy wykonywany na podstawie umowy przez uprawnionych przewoźników, z wyjątkiem transportu morskiego, lotniczego i konnego (art. 1 ust. 1). Do przewozów międzynarodowych stosuje się je wtedy, gdy umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej (art. 1 ust. 3).

Ustawa określa m.in. zasady zawarcia umowy przewozu osób, list przewozowy przy przewozie rzeczy, odpowiedzialność przewoźnika, procedurę reklamacyjną i przedawnienie roszczeń, które co do zasady następuje z upływem roku (art. 77 ust. 1).

Kodeks cywilny reguluje umowę przewozu (art. 774 i nast.) oraz umowę spedycji (art. 794 i nast.). Jego przepisy o przewozie stosuje się tylko wtedy, gdy dany rodzaj przewozu nie jest uregulowany odrębnie (art. 775 KC). Rodzaje umów w transporcie opisuje szerzej artykuł o najważniejszych umowach transportowych.

Jakie przepisy dotyczą transportu drogowego?

Transport drogowy regulują przede wszystkim ustawa o transporcie drogowym, ustawa o czasie pracy kierowców i Prawo o ruchu drogowym. Ustawa o transporcie drogowym określa zasady podejmowania i wykonywania krajowego oraz międzynarodowego transportu drogowego (art. 1 ust. 1), w tym wymóg zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (art. 5) i kary za naruszenia (art. 92a).

  • Ustawa o czasie pracy kierowców: tygodniowy czas pracy kierowcy, łącznie z nadgodzinami, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy, a w danym tygodniu może wynieść do 60 godzin (art. 12 ust. 1-2).
  • Prawo o ruchu drogowym: zasady ruchu, warunki techniczne i rejestracja pojazdów.
  • Ustawa o drogach publicznych: m.in. opłata elektroniczna za przejazd drogami krajowymi.
  • Ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych: przewóz ładunków objętych Umową ADR.

Obowiązki, które z tych przepisów wynikają dla przewoźnika, opisuje wpis o obowiązkach przewoźników.

Jakie przepisy międzynarodowe i unijne obowiązują w Polsce?

Prawo transportowe ma też wymiar międzynarodowy. Rozporządzenia Unii Europejskiej stosuje się w Polsce bezpośrednio, a dyrektywy wdraża się ustawami krajowymi.

Przykładem jest rozporządzenie (WE) nr 1072/2009, które określa zasady dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych rzeczy, w tym licencję wspólnotową i kabotaż. Zasady wykonywania zawodu przewoźnika określa rozporządzenie (WE) nr 1071/2009, a czas prowadzenia pojazdów i odpoczynki kierowców rozporządzenie (WE) nr 561/2006.

Ważnym aktem jest Konwencja CMR, która reguluje umowę międzynarodowego przewozu drogowego towarów, list przewozowy i odpowiedzialność przewoźnika. Stosuje się ją, gdy miejsce przyjęcia i miejsce dostawy towaru leżą w dwóch różnych państwach, z których co najmniej jedno jest stroną konwencji (art. 1 ust. 1 CMR).

Integracja przepisów unijnych z polskim prawem ujednolica wymagania wobec przewoźników w całej Unii. Szczegóły przewozów międzynarodowych opisuje artykuł o tym, jak prawo transportowe reguluje przewozy międzynarodowe.

Jakie są zasady odpowiedzialności stron w umowach przewozowych?

Jednym z najważniejszych elementów prawa transportowego jest odpowiedzialność stron umowy przewozu. Umowa powinna precyzyjnie określać prawa i obowiązki przewoźnika i zleceniodawcy, co pozwala uniknąć wielu sporów.

Przewoźnik odpowiada za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki od jej przyjęcia do wydania oraz za opóźnienie (art. 65 ust. 1 Prawa przewozowego). Zwalnia go wykazanie, że szkoda powstała z przyczyn leżących po stronie nadawcy lub odbiorcy, z właściwości towaru albo wskutek siły wyższej (art. 65 ust. 2).

  • Przewoźnik odpowiada za wykonanie przewozu zgodnie z umową i przepisami oraz za pieczę nad przesyłką od przyjęcia do wydania.
  • Nadawca ma obowiązek oddać rzeczy w stanie umożliwiającym ich prawidłowy przewóz i odpowiednio je opakować (art. 41 Prawa przewozowego) oraz dołączyć wymagane dokumenty (art. 39).
  • Odpowiedzialność za utratę lub uszkodzenie towaru spoczywa na przewoźniku, chyba że wykaże jedną z ustawowych przyczyn zwalniających.
  • Szczególne przyczyny zwalniające obejmują m.in. wadliwe opakowanie, właściwości towaru oraz załadunek lub wyładunek wykonany przez nadawcę albo odbiorcę (art. 65 ust. 3).

Szczegółowe zasady odpowiedzialności, limity odszkodowania i terminy zastrzeżeń omawia artykuł o tym, za co odpowiada przewoźnik.

Zestawienie najważniejszych aktów

Akt Zakres
Prawo przewozowe Umowa przewozu osób i rzeczy, odpowiedzialność przewoźnika, reklamacje
Kodeks cywilny (art. 774-804) Umowa przewozu i umowa spedycji
Ustawa o transporcie drogowym Zezwolenia, licencje, kontrole, kary administracyjne
Ustawa o czasie pracy kierowców Czas pracy, dyżury, ewidencja
Ustawa o transporcie kolejowym, Prawo lotnicze Transport kolejowy i lotniczy, w tym prawa pasażerów
Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym Organizacja publicznego transportu pasażerskiego
Konwencja CMR Międzynarodowy przewóz drogowy towarów
Rozporządzenia UE 1071/2009, 1072/2009, 561/2006, 165/2014 Dostęp do zawodu i rynku, czas jazdy, tachografy

Regulacje te chronią interesy przewoźników, zleceniodawców, pasażerów i państwa, a ich znajomość jest potrzebna przy zawieraniu umów, reklamacjach i kontrolach.

W sprawach z zakresu prawa transportowego można zwrócić się do Kancelarii Adwokackiej Adwokat Andrzej Milewski, która ma siedzibę w Białymstoku i filię kancelarii w Grajewie; dane kontaktowe są dostępne na stronie.

Przeczytaj także: Jakie prawa przysługują pasażerom na mocy prawa transportowego?

Najczęściej zadawane pytania

Jaka ustawa reguluje umowę przewozu w Polsce?

Umowę przewozu reguluje przede wszystkim ustawa z 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe, a w zakresie przez nią nieuregulowanym Kodeks cywilny (art. 774 i nast.). Prawo przewozowe nie obejmuje transportu morskiego, lotniczego i konnego (art. 1 ust. 1). W międzynarodowym przewozie drogowym towarów pierwszeństwo ma Konwencja CMR.

Czy Prawo przewozowe stosuje się do przewozów międzynarodowych?

Tak, ale tylko wtedy, gdy umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej (art. 1 ust. 3 Prawa przewozowego). W międzynarodowym przewozie drogowym towarów zasady odpowiedzialności, list przewozowy i terminy reklamacji określa więc Konwencja CMR. Prawo krajowe uzupełnia ją w kwestiach, których konwencja nie reguluje.

Ile może wynosić tygodniowy czas pracy kierowcy?

Tygodniowy czas pracy kierowcy, łącznie z nadgodzinami, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy (art. 12 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców). W pojedynczym tygodniu może wynieść do 60 godzin, jeżeli średnia nie przekroczy 48 godzin (art. 12 ust. 2). Osobno obowiązują unijne limity czasu prowadzenia pojazdu, np. 56 godzin tygodniowo.

Kto potrzebuje zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego?

Zezwolenia wymaga podjęcie i wykonywanie transportu drogowego, czyli zarobkowego przewozu osób lub rzeczy, z wyjątkami dla przewozów objętych licencją (art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym). Zezwolenie wydaje się przedsiębiorcy spełniającemu wymogi rozporządzenia 1071/2009: siedziby, dobrej reputacji, zdolności finansowej i kompetencji zawodowych. Zezwolenie udziela się na czas nieoznaczony.

W jakim terminie przedawniają się roszczenia z umowy przewozu?

Roszczenia dochodzone na podstawie Prawa przewozowego przedawniają się co do zasady z upływem roku (art. 77 ust. 1). Roszczenia z umowy przewozu osób według Kodeksu cywilnego przedawniają się z upływem roku od wykonania przewozu (art. 778 KC). W przewozie objętym CMR termin wynosi rok, a przy winie umyślnej 3 lata.

Czy przed pozwem przeciwko przewoźnikowi trzeba złożyć reklamację?

Tak, w sprawach objętych Prawem przewozowym dochodzenie roszczeń przed sądem jest możliwe po bezskutecznym wyczerpaniu drogi reklamacji (art. 75 ust. 1). Reklamację uważa się za bezskuteczną, jeżeli przewoźnik nie zapłacił w ciągu 3 miesięcy od jej doręczenia (art. 75 ust. 2). Złożenie reklamacji zawiesza bieg przedawnienia na czas jej rozpatrywania.

Kto pilnuje praw pasażerów kolei w Polsce?

Nadzór nad przestrzeganiem praw pasażerów w transporcie kolejowym, w tym rozporządzenia (UE) 2021/782, sprawuje Prezes Urzędu Transportu Kolejowego (art. 13 ust. 1b ustawy o transporcie kolejowym). W transporcie lotniczym pozasądowo spory pasażerów z przewoźnikami rozpatruje Rzecznik Praw Pasażera przy Prezesie Urzędu Lotnictwa Cywilnego (art. 205a Prawa lotniczego). Najpierw jednak składa się reklamację do przewoźnika.

keyboard_arrow_up