Czym jest prawo karne wykonawcze?
Prawo karne wykonawcze to dziedzina prawa, która dotyczy wykonywania orzeczeń wydanych w sprawach karnych, w tym kar, środków karnych i środków zabezpieczających. Jej podstawą jest Kodeks karny wykonawczy. Prawo karne wykonawcze obejmuje nie tylko więziennictwo, ale też wykonanie kary ograniczenia wolności (np. prac społecznych), grzywny, zakazów i obowiązków nałożonych przez sąd.
Powszechne mity o prawie karnym wykonawczym
Wokół prawa karnego wykonawczego narosło wiele mitów, które wynikają głównie z niepełnej wiedzy. Oto najczęstsze z nich.
Mit 1: skazany traci wszystkie prawa. W rzeczywistości skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy i prawomocnego orzeczenia (art. 4 § 2 k.k.w.). Ma m.in. prawo do świadczeń zdrowotnych, kontaktu z rodziną, nauki i składania skarg (art. 102 k.k.w.).
Mit 2: każdy wyrok oznacza więzienie. Wiele wyroków przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Nawet krótką karę pozbawienia wolności można w określonych warunkach odbyć w systemie dozoru elektronicznego, poza zakładem karnym.
Mit 3: po połowie kary wychodzi się automatycznie. Warunkowe przedterminowe zwolnienie nie jest automatyczne. Sąd penitencjarny może go udzielić, jeżeli postawa i zachowanie skazanego uzasadniają przekonanie, że będzie przestrzegał porządku prawnego (art. 77 § 1 Kodeksu karnego).
Mit 4: po prawomocnym wyroku nic nie można zrobić. Skazany może m.in. wnosić o odroczenie wykonania kary, przerwę w karze, zezwolenie na dozór elektroniczny czy warunkowe zwolnienie, a decyzje organów zaskarżać do sądu. Szczegóły opisujemy w tekście o odwołaniach w sprawach wykonawczych. Pomocy w takich sprawach udziela adwokat, który prowadzi sprawy z zakresu prawa karnego wykonawczego.
Prawo karne wykonawcze a zakłady karne
Zakłady karne są tylko jednym z elementów systemu wykonywania kar. Ich zadaniem nie jest wyłącznie izolacja skazanych: wykonywanie kary pozbawienia wolności ma wzbudzać w skazanym wolę współdziałania w kształtowaniu społecznie pożądanych postaw i powstrzymania się od powrotu do przestępstwa (art. 67 § 1 k.k.w.).
Zakłady karne różnią się rodzajem (np. dla młodocianych, dla odbywających karę po raz pierwszy, dla recydywistów) i typem (zamknięty, półotwarty, otwarty).
W zakładach karnych prowadzi się nauczanie obowiązkowe w zakresie szkoły podstawowej i umożliwia naukę w szkołach ponadpodstawowych oraz na kursach zawodowych (art. 130 k.k.w.). Skazani uzależnieni lub z zaburzeniami mogą odbywać karę w systemie terapeutycznym.
W wykonywaniu kar mogą też uczestniczyć stowarzyszenia, fundacje, kościoły i osoby godne zaufania (art. 38 k.k.w.).
Wpływ prawa karnego wykonawczego na społeczeństwo
Prawo karne wykonawcze ma wpływ na całe społeczeństwo, choć nie zawsze jest to odczuwane bezpośrednio. Z jednej strony ma zapewnić wykonanie orzeczeń sądów, a więc nieuchronność reakcji na przestępstwo.
Z drugiej strony stawia na resocjalizację, czyli przygotowanie skazanych do życia zgodnego z prawem po wyjściu na wolność.
Prawo to chroni także pokrzywdzonych. Na ich wniosek dyrektor zakładu karnego lub sędzia penitencjarny zawiadamia ich o zwolnieniu skazanego, jego ucieczce lub przepustce (art. 168a k.k.w.).
Coraz większe znaczenie mają też kary i formy wykonania kary bez izolacji, takie jak praca społeczna czy dozór elektroniczny.
Podsumowanie
Wiedza o prawie karnym wykonawczym często bywa niepełna, czego efektem są mity i nieporozumienia. Prawo to obejmuje znacznie więcej niż sam pobyt w zakładzie karnym.
Określa zarówno obowiązki skazanego, jak i jego prawa oraz możliwości, z których może skorzystać na każdym etapie wykonywania kary. Jeżeli potrzebujesz porady w takiej sprawie, skontaktuj się z Kancelarią Andrzej Milewski.
Przeczytaj także: Czym zajmuje się prawo karne wykonawcze i dlaczego jest ważne?