W latach 2023-2026 w prawie cywilnym weszły w życie m.in.: wyższy próg 100 000 zł dla sądów okręgowych i odrębne postępowanie w sprawach konsumenckich (2023), zmiany w ochronie dóbr osobistych i w dziedziczeniu ustawowym (2023), forma dokumentowa leasingu i limit opłaty sądowej 100 000 zł (2025), nowe zasady mediacji i pełnomocnictw w KPC (2026) oraz ochrona przed pozwami typu SLAPP (2026).
Zmiany w prawie cywilnym 2023-2026 w jednej tabeli
Zestawienie obejmuje zmiany Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego i ustaw z nimi związanych, które mają znaczenie dla osób prywatnych i przedsiębiorców. Stan prawny: październik 2026 r.
| Od kiedy | Co się zmieniło | Akt |
|---|---|---|
| 1.01.2023 | odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową wobec konsumenta w ustawie o prawach konsumenta zamiast rękojmi z KC | Dz.U. 2022 poz. 2337 |
| 22.05.2023 | fundacja rodzinna | Dz.U. 2023 poz. 326 |
| 1.07.2023 | sąd okręgowy w sprawach majątkowych powyżej 100 000 zł (wcześniej 75 000 zł); postępowanie z udziałem konsumentów | Dz.U. 2023 poz. 614 |
| 15.09.2023 | dobra osobiste: zadośćuczynienie albo suma na cel społeczny, egzekucja przeprosin | Dz.U. 2023 poz. 1615 |
| 15.11.2023 | spadki: węższy krąg spadkobierców ustawowych, nowe przyczyny niegodności, odrzucenie spadku za dziecko | Dz.U. 2023 poz. 1615 |
| 29.08.2024 | powództwa przedstawicielskie w ochronie zbiorowych interesów konsumentów | Dz.U. 2024 poz. 1237 |
| 13.07.2025 | umowa leasingu w formie dokumentowej | Dz.U. 2025 poz. 769 |
| 23.09.2025 | maksymalna opłata stosunkowa 100 000 zł (wcześniej 200 000 zł) | Dz.U. 2025 poz. 1157 |
| 27.11.2025 | oświadczenie przedsiębiorcy o zawodowym charakterze umowy | Dz.U. 2025 poz. 1172 |
| 4.12.2025 | 30 dni na sprzeciw inwestora wobec podwykonawcy | Dz.U. 2025 poz. 1508 |
| 5.12.2025 | licytacja elektroniczna nieruchomości jako zasada | Dz.U. 2025 poz. 1518 |
| 1.03.2026 | mediacja i koszty, pełnomocnictwo elektroniczne, portal informacyjny sądów | Dz.U. 2025 poz. 1172 |
| 19.05.2026 | krótsze terminy odbioru rzeczy znalezionych | Dz.U. 2026 poz. 184 |
| 8.07.2026 | szczególne środki ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej (anty-SLAPP) | Dz.U. 2026 poz. 830 |
Postępowanie cywilne: wyższy próg dla sądu okręgowego i sprawy konsumenckie
Od 1 lipca 2023 r. sądy okręgowe rozpoznają w pierwszej instancji sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł (art. 17 pkt 4 KPC); wcześniej granica wynosiła 75 000 zł. Więcej spraw trafia więc do sądów rejonowych.
Tą samą nowelizacją (Dz.U. 2023 poz. 614) wprowadzono odrębne postępowanie z udziałem konsumentów. Konsument może pozwać przedsiębiorcę także przed sąd swojego miejsca zamieszkania, przedsiębiorca musi przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie lub odpowiedzi na pozew, a za uchylanie się od polubownego rozwiązania sporu może zapłacić nawet podwójne koszty (art. 45814-45816 KPC).
Wcześniej, od 1 stycznia 2023 r., zmieniły się też zasady reklamacji towarów kupowanych przez konsumentów; opisuje je wpis o tym, jak prawo cywilne chroni konsumentów.
Dobra osobiste, spadki i fundacja rodzinna
Od 15 września 2023 r. osoba, której dobro osobiste naruszono, może żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 i art. 448 § 1 KC). Przepisów o wykonaniu zastępczym nie stosuje się do roszczeń o złożenie oświadczenia odpowiedniej treści, np. przeprosin (art. 480 § 4 KC, art. 1049 § 2 KPC).
Od 15 listopada 2023 r. zmieniło się prawo spadkowe (Dz.U. 2023 poz. 1615). Z ustawy dziedziczą po dziadkach już tylko ich dzieci i wnuki, a nie dalsi zstępni (art. 934 KC). Za niegodnego dziedziczenia można uznać m.in. osobę, która uporczywie uchylała się od alimentów lub od pieczy nad spadkodawcą (art. 928 § 1 pkt 4-5 KC). Szczegóły opisuje wpis o zmianach w prawie spadkowym.
Od 22 maja 2023 r. można ustanowić fundację rodzinną (ustawa o fundacji rodzinnej), czyli osobę prawną gromadzącą mienie i zarządzającą nim w interesie beneficjentów (art. 2 ust. 1 tej ustawy). Fundusz założycielski wniesiony przez spadkodawcę dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku (art. 993 § 2 KC).
Umowy i przedsiębiorcy: co zmieniło się w 2025 r.?
- Leasing: od 13 lipca 2025 r. umowa leasingu wymaga formy dokumentowej, a nie pisemnej, więc wystarczy np. e-mail lub skan pozwalający ustalić osobę składającą oświadczenie (art. 7092 i art. 772 KC).
- Przedsiębiorca na prawach konsumenta: od 27 listopada 2025 r. osoba fizyczna prowadząca działalność może najpóźniej przy zawarciu umowy oświadczyć, czy umowa ma dla niej charakter zawodowy; druga strona nie może uzależniać zawarcia umowy od takiego oświadczenia (art. 3855 § 11 KC).
- Podwykonawcy: od 4 grudnia 2025 r. inwestor ma 30 dni od doręczenia zgłoszenia na sprzeciw wobec podwykonawcy, chyba że umowa przewiduje krótszy termin (art. 6471 § 11 KC).
Przegląd zmian w przepisach gospodarczych zawiera osobny wpis o zmianach w prawie gospodarczym.
Koszty sądowe i licytacje elektroniczne
Od 23 września 2025 r. opłata stosunkowa od pozwu w sprawach o prawa majątkowe powyżej 20 000 zł wynosi nadal 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie więcej niż 100 000 zł; wcześniej górna granica wynosiła 200 000 zł (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Od 5 grudnia 2025 r. komornik sprzedaje zajętą nieruchomość co do zasady w drodze licytacji elektronicznej. Licytacja publiczna odbywa się, gdy wierzyciel zażąda jej przed uprawomocnieniem się opisu i oszacowania (art. 952 KPC).
Zmiany w KPC od 1 marca 2026 r.
Duża nowelizacja KPC (Dz.U. 2025 poz. 1172) dotyczy przede wszystkim mediacji i komunikacji elektronicznej z sądem:
- sąd może obciążyć kosztami w części wyższej, niż wynika to z wyniku sprawy, stronę, która bez uzasadnionej przyczyny odmówiła mediacji (art. 103 § 3 pkt 11 KPC; dotyczy spraw wszczętych od 1 marca 2026 r.),
- w sprawach z umów o roboty budowlane sąd kieruje strony do mediacji przed pierwszym posiedzeniem (art. 4583a KPC),
- pełnomocnictwo w postaci elektronicznej opatruje się podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym (art. 89 § 12 KPC),
- adwokaci i radcy prawni mogą wnosić określone pisma przez portal informacyjny sądów, a od 1 marca 2027 r. będą do tego zobowiązani (art. 1251 KPC).
Mediacja i ugoda odgrywają więc większą rolę także w sprawach, które już trafiły do sądu. O tym, jak wygląda całe postępowanie, piszemy we wpisie jak przebiega sprawa cywilna krok po kroku.
Rzeczy znalezione i ochrona przed pozwami SLAPP
Od 19 maja 2026 r. rzecz znaleziona, której osoba uprawniona nie odbierze w ciągu 6 miesięcy od doręczenia wezwania (wcześniej roku), a gdy wezwanie nie jest możliwe w ciągu roku od znalezienia (wcześniej dwóch lat), staje się własnością znalazcy, jeżeli dopełnił on obowiązków. Klucze, karty dostępu, piloty i dokumenty z danymi osobowymi przechodzą na własność powiatu (art. 187 KC).
Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej (Dz.U. 2026 poz. 830). Gdy pozwany uprawdopodobni, że pozew zmierza do stłumienia debaty publicznej, sąd może na jego wniosek zobowiązać powoda do złożenia kaucji na koszty procesu. Ochronę dóbr osobistych w takich sprawach opisuje wpis o tym, jak prawo cywilne chroni prywatność.
Jakie zmiany są już zaplanowane?
Część uchwalonych przepisów wejdzie w życie później. Od 1 marca 2027 r. adwokaci, radcy prawni, rzecznicy patentowi i prokuratorzy będą obowiązani wnosić wskazane w art. 1251 § 2 KPC pisma, np. apelacje i zażalenia, przez portal informacyjny, jeżeli nie można ich wnieść przez system teleinformatyczny sądu.
Od 1 listopada 2028 r. umowę spółki cywilnej będzie można zawrzeć z wykorzystaniem wzoru w systemie CEIDG (art. 860 § 3-4 KC w brzmieniu z ustawy Dz.U. 2026 poz. 507).
Ponieważ przepisy przejściowe często każą stosować do spraw już wszczętych przepisy dotychczasowe, przy każdej sprawie trzeba sprawdzić, które brzmienie ma zastosowanie. Sprawy z zakresu prawa cywilnego, w tym ocenę skutków nowych przepisów w konkretnej sytuacji, można omówić z Kancelarią Adwokacką Adwokat Andrzej Milewski.
Przeczytaj także: Kiedy w sprawie cywilnej potrzebny jest pełnomocnik? Przymus adwokacki, sąd okręgowy i pełnomocnik z urzędu
Najczęściej zadawane pytania
Od jakiej kwoty sprawa trafia do sądu okręgowego?
Sprawa o prawa majątkowe trafia do sądu okręgowego, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł (art. 17 pkt 4 KPC). Taki próg obowiązuje od 1 lipca 2023 r., a wcześniej wynosił 75 000 zł. Niektóre sprawy, np. o alimenty czy naruszenie posiadania, pozostają w sądzie rejonowym niezależnie od wartości.
Ile maksymalnie wynosi opłata od pozwu w 2026 r.?
Opłata stosunkowa od pozwu w sprawie o prawa majątkowe wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Limit obowiązuje od 23 września 2025 r., a wcześniej wynosił 200 000 zł. Do pism wniesionych przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe.
Czy odmowa mediacji może kosztować?
Tak, od 1 marca 2026 r. sąd może obciążyć kosztami w części wyższej, niż nakazywałby wynik sprawy, a nawet w całości, stronę, która bez uzasadnionej przyczyny odmówiła poddania się mediacji (art. 103 § 3 pkt 1¹ KPC). Dotyczy to spraw wszczętych po tej dacie. O tej możliwości sąd poucza strony przy skierowaniu do mediacji.
Czy kuzyn nadal dziedziczy z ustawy?
Tak, wnuki dziadków spadkodawcy, czyli kuzynostwo, nadal mogą dziedziczyć z ustawy, jeżeli ich rodzic nie dożył otwarcia spadku (art. 934 § 2¹ KC). Od 15 listopada 2023 r. nie dziedziczą natomiast dalsi zstępni dziadków, np. dzieci kuzynów. Zmiana dotyczy spadków otwartych po tej dacie.
Czy umowę leasingu można zawrzeć mailowo?
Tak, od 13 lipca 2025 r. umowa leasingu wymaga formy dokumentowej (art. 709² KC), do której wystarcza złożenie oświadczenia w postaci dokumentu w sposób pozwalający ustalić osobę składającą oświadczenie (art. 77² KC). W praktyce może to być np. e-mail lub skan podpisanej umowy. Wcześniej umowa leasingu wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Do kogo należy znaleziony klucz lub dokument?
Od 19 maja 2026 r. nieodebrane rzeczy znalezione umożliwiające dostęp do pomieszczeń lub pojazdów, np. klucze, karty dostępu i piloty, oraz dokumenty z danymi osobowymi stają się własnością powiatu, a nie znalazcy (art. 187 § 2 KC). Inne rzeczy przechodzą na znalazcę, jeśli osoba uprawniona nie odbierze ich w ciągu 6 miesięcy od wezwania. Zmiana dotyczy rzeczy znalezionych po tej dacie.